درمان دیسک کمر - کمر درد

انواع کمر درد

کمر درد از نظر ماهیت درد به سه دسته تقسیم می شود:

۱- کمر درد گذرا : دردی ناگهانی و شدید در ناحیه کمر،این نوع کمر درد ناشی از انجام حرکات نامناسب و یا کشیدگی بیش از حد ستون فقرات است. هر چند که این کمر درد گذرا است اما هیچگاه نباید کم اهمیت شمرده شود، چرا که میتواند اخطاری برای عود مجدد آن باشد و سریعا” باید جهت جلوگیری از تکرار کمر درد اقدام شود.

۲- کمر درد حاد: یک درد حاد در ناحیه کمر است ،این نوع کمر درد در اثر قرار گرفتن در وضعیتهای غلط، خم شدنهای مکرر و به مدت طولانی و یا ضربه به ستون فقرات کمری ایجاد می شود.کمر دردی که کمتر از یکماه از شروع آن می گذرد را حاد می نامند.

این نوع کمر درد نشانه وقوع آسیب بافتی بوده و بدرجات مختلفی در فرد ایجاد ناتوانی می کند. هر چند که آسیب کوچک باشد ولی باید مراقب بود و از تکرار آن جلوگیری کرد. برای این منظور در وهله اول باید درمان علامتی جهت کنترل درد انجام شده و سپس در مورد بهبودی کامل اقدام و تمامی فعالیتهای طبیعی ستون فقرات را به شکل اولیه خود بازگرداند. مانند دیسک کمر

۳- کمر درد مزمن: کمر دردی که بیش از یکماه از بروز آن می گذرد را کمر درد مزمن می نامند. کمر درد مزمن در واقع در اثر عدم درمان و یا مقاومت به درمان کمر درد حاد ایجاد می گردد.

بدیهی است که درمان به موقع و مناسب کمر درد حاد، همواره درد مزمن را به حداقل می رساند، درد مزمن کمر باید به عنوان یک علامت جدی تلقی شده و کلیه معاینات بالینی و آزمایشات پاراکلینیکی جهت بیماریهای سیستمتیک انجام گردد. به هر صورت درد کمر مستلزم یک بررسی دقیق و درمان مناسب توسط گروهی درمانگر، متشکل از پزشک متخصص، فیزیوتراپی ، متخصص روانپزشکی و…. میباشد.

منبع: مجله سلامت
 

کمردردهای مکانیکی:

شامل آن دسته از بیماری هایی هستند که در اثر و با بواسطه یک عامل مکانیکی مانند ضربه, حرکات فیزیکی نامناسب, کم بودن قوام عضلات و یا فشار بیش از حد به ناحیه ستون فقرات کمری و در اثر بد قرار گرفتن وضع بدن در حالت نشسته و ایستاده ایجاد می گردند. این دسته از بیماری ها ۹۰% از علل کمردرد را تشکیل می دهند و نکته جالب اینکه به راحتی قابل پیشگیری هستند که عوامل بروز آن ها در زیر آمده است.

۱ ) قرار گرفتن در وضعیت های نامناسب:

ـ وضعیت نامناسب ایستادن:

قرارگرفتن در وضعیت نامناسب هنگام ایستادن, سبب افزایش یا کاهش قوس های ستون فقرات و یا انحراف جانبی آنها می شودکه در هر صورت باعث بروز کمردردهای شدید می گردد.

ـ وضعیت ایستا:

وضعیت ایستا و بدون تحرک بخصوص وقتی که نامتقارن و کج باشد, برای ستون فقرات بسیار مضر است. این حالت در کار با ماشین آلات, که نیاز به قرار گرفتن در یک وضعیت ثابت و نامتقارن به مدت طولانی دارد بسیار اتفاق می افتد و اگر اصلاح نگردد می تواند باعث درد قابل توجهی در ناحیه کمر شود.
افرادی که با کامپیوتر کار می کنند به طور مداوم در یک وضعیت ایستا قرار دارند به طوری که سر خم شده, دست ها بر روی صفحه کلید قرار گرفته و تنها انگشتان حرکت می کنند. این حالت با فشار بر نواحی شانه ای و انقباض ممتد عضلات گرد و کتف همراه است و اغلب این افراد از درد در ناحیه شانه های خود شکایت دارند. در صورتی که صفحه کلید در سمت چپ و صفحه کامپیوتر در سمت راست کاربر قرار گیرد به طوری که وی مجبور باشد در طی روز مدام سرش را حرکت دهد و یا اینکه صفحه کلید بالاتر و یا پایین تر از ارتفاع استاندارد خود قرار گیرد, فشار مکانیکی وارد بر ستون فقرات بیشتر شده و سبب آسیب بیشتری می گردد.
وضعیت نامناسب نشستن, خم شدن های طولانی از ناحیه کمر, چمباتمه زدن به مدت طولانی, خم و راست شدن مکرر نیز ا دلایل دیگر است.

۲ ) کاهش تحرک

کاهش تحرک می تواند نتیجه عدم استفاده و یا بهبود ناکافی عضو بعد از آسیب دیدن باشد.

عدم استفاده:

کاهش دامنه طبیعی حرکات ستون فقرات و عدم استفاده فعالانه از این عضو منجر به سفتی و کاهش خاصیت ارتجاعی آن شده و از طرفی باعث آتروفی (لاغر شدن) عضلات نگهدارنده ستون فقرات می گردد. عضلات ضعیف و لاغر, قدرت حمایت از ستون فقرات کمری در شرایط مورد نیاز مثل بلند کردن جسم سنگین از روی زمین را ندارند در نتیجه سبب بروز کمردرد می شوند. این وضعیت با ورزش فعال در کل دامنه حرکتی ستون فقرات, فیزیوتراپی و تقویت عضلات نگهدارنده قابل جبران آن است. البته کاهش دامنه حرکات مفصلی می تواند ناشی از عوامل دیگری مانند اسکار سوختگی, علل مادرزادی (مانند جوش و خوردن ۲ مهره و یا مثلا افرادی که محدودیت حرکتی دارند(مانند افراد هموفیلی) به خاطر فشارهای غیر معمول مفاصل دیگر نظیر ران و زانو بیشتر از بقیه مستعد پشت دردند. برای مثال اگر زانوها یا ران ها درست راست نشوند, فرد اجبارا به جلو متمایل می شود. این حالت فشار غیر معمولی به ستون فقرات وارد می کند و در دراز مدت موجب بروز درد خواهد شد.)

۳ ) بهبود ناکافی

به طور مثال عدم بهبود کامل بعد از یک حمله کمردرد ناشی از اسپاسم عضلانی که منجر به کاهش گودی کمر شده است, می تواند باعث کاهش تحرک ستون فقرات شود. در این مورد با بهترین درمان انجام تمرینات ورزشی به طور فعالانه و تحت نظر یک فیزیوتراپیست جهت اصلاح گودی کمر و بازگشت به وضعیت طبیعی است.

۴ ) استرس ناشی از کار

ـ نیرو و ارتعاش:

نیرو و ارتعاش تولید شده توسط ابزار مختلف, از طریق دست ها و یا اندام دیگر به بدن منتقل می شود و باعث فشارهای غیر معمول به خصوص در اطراف گردن شانه ها می گردد. برای مثال کار با دریل های بادی, چکش زدن مداوم, پوشیدن دستکش های سنگین و یا رانندگی طولانی مخصوصا با وسایل نقلیه سنگین از قبیل تراکتورها, یک نیروی ارتعاشی قوی را به بدن منتقل می کند که با افزایش فشار عمودی به دیسکهای بین مهره ای سبب آسیب به آنها و بروز کمردرد می گردد.

ـ توالی و تداوم کار:

کار سنگین و مداوم در یک وضعیت ثابت برای ستون فقرات بسیار مضر است. به خصوص در مشاغل صنعتی که نیروی زیادی برای انجام کار صرف می گردد, بهتر است زمانی هر چند کوتاه به استراحت جهت تجدید قوا اختصاص داده شود, تا از آسیب های ناشی از کار سنگین بر ستون فقرات کاسته شود.

۵ ) چاقی

وزن زیاد مشکل شایعی است که گریبان گیر برخی افراد جامعه می باشد. صرف نظر از شکل ظاهری که یک مقوله شخصی است, عوارض ناشی از چاقی مانند: فشار حاصله بر روی قلب, تمایل به افزایش فشار خون, آسیب به ستون فقرات(بخصوص ناحیه کمر) و ... قابل توجه است. مهم است بدانید آسیب حاصل از چاقی بر ستون فقرات کمری بلافاصله قابل تشخیص نیست بخصوص اینکه درد ناشی از آن بیشتر در ناحیه لگن و زانوها احساس می شود. شایع ترین شکل آسیب به صورت افزایش گودی کمر در اثر حجم زیاد شکم و آویزان بودن آن است. این حالت به مرور سبب پیدایش کمردردهای شدید و مزمن می گردد, که البته در حاملگی نیز شایع است ولی باید توجه داشت که مدتی پس از ختم حاملگی, ستون فقرات به شکل طبیعی خود بازمی گردد ولی در مورد چاقی مزمن این طور نیست. کاهش تحرک نتیجه قطعی چاقی است به طوریکه افزایش حجم بافت نرم موجب قطع حرکات مفصلی در انتهای دامنه طبیعی حرکتشان می گردد. تمامی مفاصل بخصوص مفاصل ران و زانوها درگیر شده و توانایی تحرک در کل دامنه حرکتیشان را از دست می دهند. افراد چاق بیشتر از بقیه به آرتروز مهره های کمری مبتلا می شوند در نتیجه در افراد چاق, کاهش وزن, اولین و مهم ترین اقدام در درمان کمردرد می باشد.

منبع: پایگاه اطلاع رسانی مهویزان

تقریبا نصف مردم عادی در دوره ای از زندگی شان دچار کمردرد می شوند و شدت آن تا حدی است که بطور موقت مانع کار می شود. اکثریت کمردرد ها بعلت اختلال در ساختار مفصل، دیسک، استخوان و یا عضلات مجاور بوده و آسیب عصبی بهمراه ندارد. لذا مراقبت و درمان کمردرد را اغلب پزشکان عمومی، ارتوپدی و فیزیوتراپی به عهده می گیرند. در معاینه اغلب اختلال عضوی واضح وجود ندارد. درد و محدودیت حرکت کمر تنها یافته بالینی می باشد.

سابقه

کمردرد مزمن اغلب در ناحیه پایین کمر در حوالی مهره های سوم تا پنجم کمری و یا در عضلات اطراف مهره ها و محل اتصال مهره های کمری به لگن (مفصل ساکروایلیاک) احساس می شود. درد ممکن است موقع بیدار شدن از خواب و یا موقع حرکت بعد از استراحت شدت یابد. این نوع درد نشانه ضایعه عضوی خطیر نیست.  درد به عضلات کمر و لگن و پاها انتشار داشته ولی محدودیت چندانی در حرکات ایجاد نمی کند. استئوپروز (پوکی استخوان) ممکن است در بیماران سنین بالا وجود داشته باشد ولی بخودی خود عامل درد نمی باشد. دردهای شبانه که باعث اختلال خواب بیمار باشد ممکن است نشانه بیماری های خطیر مثل متاستاز استخوانی باشد. تب، عرق شبانه و کاهش وزن ممکن است نشانه بیماری های عفونی مثل تب مالت، سل، سرطان غدد لنفاوی و یا HIV باشد. کمردرد بندرت بعلت پارگی حلقه اطراف دیسک بین مهره ای و فتق دیسک کمر بوجود می آید. سیاتیک علائم خاص خودش را بعلت دیسک کمر ظاهر می نماید که در پایین به شرح آن پرداخته خواهد شد.

نوع خاصی از آرتروز پیشرونده که تحت عنوان اسپاندیلیت انکیلوزان نامیده می شود سیر پیشرونده درد و جمود مفاصل مهره ها در سرتاسر ستون فقرات پدید می آورد. تنگی کانال کمر، در افراد پیر و معمولا مردان، با کمردرد، لنگیدن و درد سیاتیک موقع راه رفتن مشخص می شود. کمردرد مداوم و پیشرونده شدید بدون سابقه قبلی التهاب مفصلی یا تصادف،ممکن است بعلت بیماریهای مختلف پشت پریتوان مانند تومورهای کلیه و پانکراس، زخم دودنیوم و پارگی آنوریسم آئورت شکمی و یا خونریزی پشت پریتوان بوجود آمده باشد.درد حاد ناحیه کمر بدنبال پیچ خوردگی و ضرب دیدگی و یا بلند کردن جسم سنگین به فاصله چند ساعت پدید می آید که اصطلاحاً کشیدگی یا Strain گفته می شود. این درد اغلب بعلت آسیب فاست مهره (مفصل پایک های مهره ها) و ندرتاً بعلت پارگی دیسک پدید می آید. در این شرایط خم شدن به جلو و پهلو و راست کردن کمر بعلت درد مشکل می شود. درد ناحیه طرفی کمر اغلب بعلت آسیب مفصل پایکهای مهره (Facet) می باشد و درد موجب اسپاسم عضلات آن ناحیه می گردد. در نوجوانان درد حاد ناحیه کمر اغلب بعلت اسپاندیلولیستیز (لغزیدن و جابجایی مهره ها روی هم) که ناشی از ضعف رباطهای بین پایکهای مهره ای ناحیه L₅ می باشد. این خود زمینه را برای شکستگی  فراهم می کند.

درد ناحیه پشت و بالای کمر ممکن است بعلت شکستگی فشاری مهره باشد که معمولا بعلت افتادن روی باسن یا به پشت پدید می آید. در افراد پیر با پوکی استخوان شکستگی خود بخود مهره نیز دیده می شود. درد شدید کمر بعد از ضربه مستقیم روی فقرات یا به سر که موجب پارگی رباطها و عناصر نگهدارنده مهره ها می شود موضوع جدی تشخیص از نظر بی ثبات بودن مهره های فقرات می باشد. اختلال در کنترل ادرار نشانه فشار و آزردگی نخاع یا ریشه های کدا اکین (دم اسبی) است. دیسک کمر بعلت پارگی حلقه اطراف دیسک معمولا در L₅-L₄ و S₁-L₅ موجب درد سیاتیک با علائم حسی و حرکتی مربوطه می شود. پارگی و جابجایی دیسک L₅ بعلت آسیب مفصل پایکهای S₁-L₅ می باشد.

پاتوفیزیولوژی

عناصر حساس به درد، انتهاهای عصبی دریافت کننده درد در کپسول مفصلی پدیکولهای مهره ها و حلقه اطرف دیسک‌ها است. همچنین غضروف روی مهره ها در مواردیکه ضایعه استخوانی وجود داشته باشد عامل احساس درد است. درد از محل اولیه به نواحی دورتر مثل پا و پشت منعکس می شود. دردهای عضلات ناحیه دور فقرات به همان نواحی محدود می شود.

منشاء درد در کمر، درد مزمن آرتروز مفاصل پدیکولهای مهره ها و لیگامانهای مجاور آن است. درد این ناحیه به التهاب ارتباط چندانی ندارد. با پیشرفت دژنرسانس سطوح این مفاصل (فاست ها) هیپرتروفی مفصل و شل شدن رباطهای نگهدارنده آن، استواری فقرات را بر روی هم و وضعیت محوری ستون فقرات بهم می خورد. در نتیجه لغزیدن یک فقره روی فقره دیگر (اسپوندیلولیستزیس) موجب تنگ شدن کانال نخاع و فشار بر ریشهای عصبی کودا اکین و درد و اختلال عصبی مربوط به این ناحیه می شود.

پیش آگهی

اغلب کمر دردها خود بخود بهبود می یابند ولی در بعضی افراد درد و ناراحتی مزمن ادامه می یابد. در اغلب موارد ۵۰ درصد درد شدید در مدت یک ماه و بقیه درد در مدت دو ماه بهبود می‌یابد و در موارد کمی بمدت طولانی تر دوام می یابد. احتمال عود درد حاد در سه ماه بعدی ۲۵ درصد و در یک سال ۷۵ درصد است. سیر کمردردها به علل عفونی و تومورها و… مربوط به عامل بیماری و نحوه پاسخ به درمان می باشد.

تشخیص

محدودیت دامنه حرکات، در بلند کردن پا در حال خوابیده به پشت، خم شدن از ناحیه کمر در حال ایستاده و دیگر محدودیت های حرکت بعلت درد وجود دارد. اختلال در حس مربوطه به ریشه های عصبی کمری و خاجی و ضعف عضلات مربوط به این ریشه ها و کاهش رفلکس ها در موارد آسیب ریشه های عصبی این ناحیه بوجود می آید. در موارد مشخص کمر درد بعلت کشیدگی و زور معمولا رادیوگرافی کمر و CT اسکن و اسکن MRI ضروری نیست. در موارد درد مقاوم بیش از چند هفته و در موارد درد به علت نامشخص بررسیها با رادیولوژی و اسکن جهت تشخیص موارد عفونی و توموری ضرورت پیدا می کند. در موارد آرتروز بدون عارضه عصبی اغلب رادیوگرافی ساده کمر کافی است. تغییرات دژنراتیو در سطوح مفاصل مهره ها و دیسک با پیشرفت سن بیشتر دیده می شود و اغلب بدون علامت است. در موارد دردهای شدید و مقاوم عمقی پایین کمر و ناحیه زیر دنده ها بررسی بیشتر با اسکن ضروری است. آزمایش خون از نظر سدیمانتاسیون، CRP، شمارش خون و در مواردی کشت خون و ایمونوالکتروفورز برای رد عفونت و تومورها ضرورت پیدا می کند.

درمان

انواع مسکن ها در کاهش کمر درد موثر بوده و ارجحیت چندانی نسبت به یکدیگر ندارند. برای کاهش درد استراحت در مرحله حاد ضرورت دارد. دراز کشیدن در هر وضعیتی که راحت باشد خوب است. ماساژ عضلات کمر، گرم کردن عضلات دچار اسپاسم، استفاده از داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی مثل دیکلوفناک، بروفن و ایندومتاسین موثر است. در گذشته از اجزاء کشش و روش های فیکس نمودن استفاده می نمودند اما امروزه متروک شده است. شل کننده‌ها مثل دیازپام بیشتر مصرف می شود در مواردی تاثیر در سیر بهبودی دارد. دستکاری های ناشیانه فیزیوتراپی روی کمر ممکن است در مواردی به آسیب بیشتر منجر شود. توضیح چگونگی اختلال و نحوه تشدید ناراحتی در نشستن و ایستادن نامتناسب و برداشتن و بلند کردن اجسام سنگین برای پیشگیری از عود بیماری کمک می کند.

استفاده از کرست کمر ارتوپدی در مرحله فعالیت بعد از بهبودی نسبی توصیه می شود. توجه به وضعیت مناسب تختخواب و صندلی در کار و رانندگی لازم است. در مواردی درد مزمن کمر نشانه افسردگی و اضطراب مزمن بوده که صرفا به درمان با داروهای مربوطه جواب می دهد. در ۴۰ سال گذشته مشخص شده است که جراحی اغلب عوارض بیشتر از اثر مطلوب در درمان کمردرد داشته است.در موارد استثنایی برای ایجاد ثبات و بهم پیوستن مهره ها، عمل جراحی لازم است.

تغییرات د‍ژنراتیو فقرات کمر (اسپاندیلو آرتروز)

منبع:بیماریهای اعصاب