آسیب مغزی
شاید از نظر بیشتر ما ضربات سر اگر باعث بیهوشی یا کما نشوند، خیلی مهم نیستند، اما بد نیست بدانید حتی ضربات به ظاهر ساده و بیاهمیت هم میتوانند منجر به بیماریهای روحی و جسمی متعددی شوند که در بعضی از موارد، بیمار تا پایان عمر از ناتوانیهایی نظیر صرع یا اختلالات روانی رنج میبرد.
بهطور کلی آسیب مغزی در نتیجه برخورد ناگهانی و شدید سر با جسمی سخت پدید میآید که میتواند به صورت خفیف، متوسط یا شدید باشد.
در نوع خفیف آن، شخص آسیب دیده هوشیار است و در برخی موارد ممکن است تنها برای چند ثانیه هوشیاری خود را از دست دهد. در حالت متوسط و شدید، شخص آسیب دیده دچار عدم هوشیاری در مدت زمان طولانیتری میشود.
فراموش نشود بسیاری از ضرباتی که در زمان وقوع حادثه علائم جدی ندارند، در سنین بالاتر میتوانند به بیماریهایی از قبیل سردرد و صرع منجر شوند.
ضربه به سر حتی به صورت خفیف میتواند عوارض جبرانناپذیری به همراه داشته باشد و در واقع آسیب مغزی به دنبال ضربه به سر یکی از جدیترین مشکلاتی است که هر سال سلامت افراد بیشماری را به خطر میاندازد.
تصادفات رانندگی مهمترین عامل ضربه به سر در ایران
از مهمترین علائم هشداردهنده ضربه مغزی میتوان به حالت تهوع و استفراغ، گیجی، سردرد، تاری دید، از دست دادن تعادل، اختلال در خواب، مشکلات حافظه، وزوز گوش و خستگی اشاره کرد.
به اعتقاد پروفسور گرجی چنانچه هر یک از این علائم در فرد آسیب دیده مشاهده شد، فرد را باید سریعا به مراکز درمانی منتقل کرد. بنابراین فراموش نکنید که نبودن ورم و خونریزی بدین معنا نیست که آسیب جدی نبوده است، چرا که عواقب و پیامدهای این ضربات بهشدت و محل آسیب بستگی دارد.
از مهمترین علل ضربه به سر به ترتیب میتوان به تصادفات رانندگی، سقوط از ارتفاع، درگیری جسمی، حوادث در حین کار، حوادث داخل منزل و حوادث حین ورزش اشاره کرد. البته به اعتقاد پروفسور گرجی مهمترین عامل ضربه به سر در ایران، تصادفات رانندگی است که سالانه بیش از 700 هزار نفر در تصادفات رانندگی مجروح و درصد بالایی ازآنها دچار ضربه به سر میشوند. تعداد بسیاری از آنها نیز به علت این ضربات، جان خود را از دست میدهند.
تشنج، صرع، سردردهای مداوم، خونریزی مغزی، عفونت مغزی، فراموشی، عقب ماندگی ذهنی، مرگ مغزی، اختلالات خلقی ـ روانی و اختلالات هورمونی از جمله پیامدهای ضربه به سر هستند که هر یک از این عوارض میتوانند تا پایان عمر همراه بیمار باقی بمانند و حتی با مصرف دارو و جراحی بهطور کامل برطرف نخواهند شد
بنابراین پیشگیری از بروز ضربات و درمان موثر و به موقع مصدومان میتواند نقشی کلیدی در زندگی فرد داشته باشد. در اغلب کشورهای پیشرفته جابهجایی فرد آسیب دیده به بیمارستان توسط افراد متخصص و مجرب انجام میگیرد. در بسیاری از موارد حمل غیر صحیح مصدوم میتواند به مرگ منجر شده یا مشکلات ثانویهای از قبیل قطع نخاع و صدمات مغزی را برای بیمار به همراه داشته باشد. بهطور معمول با معاینه دقیق مصدوم، گستردگی آسیب مشخص میشود.
امکان دارد پس از معاینه و بررسی فرد توسط پزشک، فرد به خانه فرستاده شود، اما باید یک فرد قابل اطمینان در کنار او بماند و مراقب بروز علائم بالینی باشد. 24 ساعت اول پس از ضربه از نظر بروز علائم و عوارض جدی بسیار مهم است، اگرچه اینگونه علائم و عوارض ممکن است دیرتر (تا 6 ماه پس از آسیب) نیز ظاهر شوند.
راههای پیشگیری از وقوع فاجعه
متاسفانه بهرغم پیشرفتهای اخیر در علوم اعصاب، همچنان هیچ درمان خاصی برای ضایعات مغزی نخاعی پس از ضربه وجود ندارد، چراکه بافت عصبی پس از آسیب دیدن قادر به بازسازی خود نیست. به همین دلیل هم بهترین روش برای مقابله با ضربه مغزی، پیشگیری از آن است. با رعایت کردن برخی قوانین ساده، میتوان احتمال وقوع آسیبهای مغزی را بهطور چشمگیری کاهش داد.
1- یکی از راههای موثر در پیشگیری از بروز این صدمات را انعکاس اطلاعات جامع و کاربردی از طریق رسانههای گروهی نظیر رادیو و تلویزیون، روزنامهها و تابلوهای تبلیغاتی میداند که در بسیاری از کشورهای پیشرفته به عموم مردم داده میشود.
با توجه به اینکه قشر آسیبپذیرتر در کشور ما کودکان هستند میبایست آموزش مستمری به کودکان نیز داده شود. پیشنهاد میشود یک واحد درسی با همین عنوان به سایر دروس اضافه شود.
2- بستن کمربند ایمنی اصلی است که باید توسط تمام سرنشینان چه در صندلیهای جلو و چه در صندلیهای عقب خودرو اجرا شود. چرا که استفاده از کمربند ایمنی، 50 درصد احتمال مرگ و میر سرنشینان جلوی ماشین و 25 درصد احتمال مرگ و میر را در سایر سرنشینان کاهش میدهد.
3- در کودکان با قد کوتاهتر از 140 سانتیمتر نیز، استفاده از صندلی کودک قبل از بستن کمربند ایمنی توصیه میشود. صندلی کودک کمک میکند تا کودک در ارتفاع بالاتری قرار گیرد تا کمربند ایمنی به درستی بسته شود. صندلی کودک باعث کاهش بیش از 70 درصد مرگ و میر در نوزادان و 54 درصد در کودکان یک تا 4 ساله میشود.
این والدین هستند که در آموزش کودکان خود در بستن کمربند ایمنی نقش بسزایی ایفا میکنند.
4- در کنار این موضوع رعایت سرعت مجاز هم از اصولی است که نقش موثری در پیشگیری از صدمات و ضربات دارد. چراکه سرعت بیشتر از حد مجاز به خصوص در مواقعی نظیر لغزنده بودن جادهها ناشی از بارندگی یکی از عوامل کاهش کنترل خودرو یا موتورسیکلت توسط راکب است که منجر به افزایش میزان مرگ و میر و ضربات مغزی میشود.
5- استفاده از کلاه ایمنی در موتورسواران هم یکی از اصولی است که برای پیشگیری از ضربات سر توصیه میشود، استفاده از کلاه ایمنی هنگام موتورسواری احتمال بروز آسیب و جراحت را 69 درصد و میزان مرگ و میر را 42 درصد کاهش میدهد.
6- اما در این میان شاید موضوعی که کمتر مورد توجه ما قرار داشته باشد استفاده از روروئک برای کودکان است. چراکه به گفته پروفسور گرجی استفاده از روروئک در اغلب کشورهای پیشرفته ممنوع شده است، زیرا 35 درصد از کودکانی که در روروئک گذاشته میشوند دچار ضربه به سر میشوند که ممکن است عوارض این ضربات سالها بعد نمایان شود. تحقیقات اخیر در ایران نشان میدهد، بسیاری از کودکان زیر 8 سال و برخی از کودکان بین 8 تا 10 سال توانایی کافی برای عبور از خیابان را به تنهایی ندارند؛ بنابراین باید به صورت عملی به این کودکان آموزشهای لازم داده شود.
7- از موارد دیگری که میتوان برای پیشگیری از عواقب ناشی از ضربات سر مورد توجه قرار داد رعایت اصول ایمنی هنگام ورزش و ایمنی در محیط کار است. در بعضی از ورزشها مثل دوچرخهسواری، اسکیت، کشتی، بوکس، اسبسواری و اسکی استفاده از کلاه ایمنی مخصوص ضروری است. هنگام دوچرخه سواری و اسکیت که محبوبیت خاصی بین کودکان ایرانی دارند، گذاشتن کلاه ایمنی و محافظهای دست و پا باید اجباری شود. همچنین کودکان باید از کلاهی استفاده کنند تا جلوی دید آنها گرفته نشود.
صدمات ناشی از ضربه سر را نادیده نگیرید
عوارض ضربه به سر ممکن است جان فرد را به خطر بیندازد، یا باعث معلولیت دایمی او شود، بنابراین با شناخت علائم آن میتوانید از خطراتی که در پی آن میآید، جلوگیری کنید.
اگر پس از وارد شدن ضربه به سر، شاهد بروز علائمی مثل حالت تهوع، سردرد و تپش قلب شدید، سریعا به پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید. در برخی موارد علائم شدیدتر و با خونریزی مغزی همراه است.
وارد شدن ضربه به سر برای زنان و کودکان به مراتب خطرناکتر از مردان است و تا هفتههای بعد ممکن است این آسیب ادامه داشته باشد.
ضربات وارده به سر منجر به نوسانات هورمونی در زنان میشود و ممکن است علائم آن حتی ماهها بعد از ضربه بروز کنند. علائمی نظیر سردرد و گیجی که به مرور زمان بدتر هم میشود و میتواند منجر به خونریزی شود.
تا زمانیکه تشخیص قطعی نشده است، نباید هیچگونه دارویی به فرد داد و بیمار باید تا زمانی که خطر رفع نشده است، در رختخواب استراحت کند.
منبع: مجله اینترنتی پارس
