کندرومالاسی کشکک Chondromalacia patella شایعترین علت درد مزمن زانو است. این بیماری در واقع نوعی نرم شدن غضروف کشکک است و علت این نرم شدن در اکثر اوقات حرکت نامتعادل کشکک روی مفصل زانو، رفتار نامناسب با زانو در حین فعالیت های بدنی یا ورزشی، ضربه و یا ضعف عضلات ران است.

آناتومی مفصل زانو

 زانو بزرگترین مفصل بدن است. این مفصل از کنار هم قرار گرفتن سه استخوان تشکیل شده است. قسمت پایینی استخوان ران، قسمت بالایی استخوان ساق و استخوان کشکک. قسمت انتهای پایینی استخوان ران روی ساق حرکات لولایی دارد و کشکک در فرورفتگی شیار مانند پهنی که در جلوی انتهای پایینی استخوان ران قرار دارد میتواند به طرف بالا و پایین حرکت کند. سطح پشتی کشکک و سطح جلویی انتهای پایینی استخوان ران پوشیده از غضروف هستند و این پوشش غضروفی اجازه میدهد تا کشکک بتواند به راحتی روی این شیار به بالا و پایین حرکت کند. مفصل بین کشکک و انتهایی پایینی و قدامی ران را مفصل پاتلوفمورال Patellofemoral joint میگویند.

کندرومالاسی کشکک چگونه ایجاد میشود

از عوامل مهمی که زمینه را برای ایجاد این بیماری مستعد میکند تغییر شکل مسیر شیار مانندی است که کشکک باید در حین بالا و پایین رفتن در جلوی قسمت پایینی استخوان ران طی کند. گاهی هم خود استخوان کشکک به علت عدم تعادل بافت هایی که به آن متصل میشوند به یک طرف منحرف یا کج میشود و به درستی در شیار مربوطه حرکت نمیکند. به این وضعیت حرکت نامناسب کشکک یا Patellar maltracking میگویند. نتیجه این وضعیت توزیع نامناسب نیروها است بطوریکه به قسمت هایی از غضروف کشکک فشارهایی بیش از قسمت های دیگر آن وارد میشود و همین امر موجب نرم شدن و ریش ریش شدن غضروف میشود.

این نوع از زانو درد در زنان بیشتر است بطوریکه شیوع آن در زنان دو برابر مردان است. در نوجوانان در سنین رشد بیشتر است و در ورزش هایی مثل دویدن، دوچرخه سواری، فوتبال، تنیس و اسکی بیشتر دیده میشود بخصوص اگر فرد ورزش را تازه شروع کرده باشد یا شدت انجام آنرا به ناگهان زیاد کند. به نظر میرسد در کسانی که صافی کف پا دارند یا زانوهای پرانتزی دارند این بیماری بیشتر دیده میشود.

علائم بیماری نرمی غضروف کشکک چیست

مهمترین علامت کندرومالاسی کشکک احساس درد گنگ و آزار دهنده‌ایست که بیشتر در داخل یا جلوی زانو احساس میشود. این درد موقع بلند شدن از زمین یا بلند شدن از روی صندلی بیشتر میشود. بخصوص موقعی که بیمار مدت زیادی نشسته است و میخواهد بلند شود دچار درد زانو میشود. درد در حین بالا یا پایین رفتن از پله زیاد میشود. همچنین اگر بیمار مدت زیادی دو زانو یا چهار زانو بنشیند دچار درد زانو میشود.

بعضی از بیماران ممکن است یک احساس سفتی یا پری در زانو داشته باشند. از علائم دیگر صدا دادن زانو است بطوریکه بیمار در حین حرکت زانویش احساس خرت خرت صدا دادن زانو میکند و یا حتی آنرا میشنود.
اگر بیماری مدت زیادی ادامه یابد به علت ضعیف شدن عضله چهارسر ران، بیمار دچار احساس خالی شدن زانو میکند.

درد و ضعف عضله چهارسر ران میتواند موجب بروز لنگش در بیمار شود.

تشخیص نرمی غضروف کشکک چگونه است

 پزشک پس از صحبت با بیمار در باره مشکلات وی و پس از معاینه زانو از وسایلی مانند رادیوگرافی ساده، سی تی اسکن ، ام آر آی یا آرتروسکوپی برای تشخیص بیماری کمک میگیرد.

منبع: ایران ارتوپد

پاره شدن رباط صلیبی قدامی در زانو میتواند بدون بروز هیچ مشکلی بوده و بیمار سال ها با آن زندگی کند و حتی از وجود آن اطلاع نداشته باشد. از طرف دیگر همین آسیب میتواند موجب بروز مشکلاتی برای بیمار شود که مهمترین آنها احساس ناپایداری و لقی مفصل زانو  است. زانو ممکن است هر چند وقت یکبار پیچ خورده و متورم و دردناک شود.

وقتی پارگی رباط صلیبی علامت دار شده و به درمان طبی جواب نمیدهد برای بازسازی و درمان پارگی رباط صلیبی زانو به عمل جراحی نیاز خواهد داشت. در این وضعیت مسلما مهمترین عوارضی که در صورت عدم درمان برای بیمار خواهد ماند همین عدم پایداری و پیچ خوردن مکرر و بدنبال آن تورم و درد است. در این حال هر بار که زانو پیچ میخورد ممکن است به مینیسک آسیب برسد. همین پیچ خوردگی های مکرر میتواند موجب آسیب به غضروف مفصلی شده و در بلند مدت زمینه ساز بروز آرتروز و ساییدگی مفصلی شود.

عمل جراحی بازسازی رباط صلیبی معمولا به روش آرتروسکوپی انجام میشود و مانند هر عمل جراحی دیگری ممکن است با عوارض احتمالی همراه باشد. گرچه احتمال بروز این عوارض کم بوده و جراحی در صورتیکه به درستی انجام شود در حدود 90 درصد موارد موفقیت آمیز است ولی در صورت بروز میتواند مشکلاتی را برای بیمار ایجاد کند. مهمترین این عوارض عفونت در محل جراحی و یا لخته شدن خون در وریدهای عمقی ساق است. مسلما در صورتیکه تکنیک مناسبی در حین جراحی استفاده نشود ممکن است عوارض متعددی ایجاد شود.

همچنین محدودیت حرکتی مفصل زانو میتواند به علت مشکلات تکنیکی در حین جراحی و یا به علت عدم انجام نرمش های طبی بعد از جراحی ایجاد شود. زانو درد و پارگی رباط کشکک و باقی ماندن ناپایداری هم میتوانند از دیگر عوارض احتمالی باشند.

 رباط صلیبی قدامی به شکل ذوزنقه‌ای در میان مفصل زانو انتهای استخوان ران را به استخوان درشت نی متصل می‌کند؛ این رباط از لغزیدن استخوان درشت‌نی (تیبیا) در جلوی استخوان ران جلوگیری می‌کند، و نیز پایداری چرخشی زانو را باعث می‌شود.

آسیب‌دیدگی این رباط ممکن است خفیف و در حد پارگی جزئی یا شدید و در حد پارگی کامل یا جدا شدن آن از یک سر استخوان باشد.

رباط صلیبی قدامی به شیوه‌های گوناگونی ممکن است آسیب ببیند؛ شایع ترین شیوه آسیب‌دیدگی این رباط خم شدن بیش از حد زانو به عقب و پیچیدن بیش از حد زانو، یا متمایل شدن بیش از حد زانو به یک طرف است.

پارگی این رباط اعلب به علت ضربه مستقیم به زانو در هنگامی است که پا در وضعیت پایداری قرار دارد، برای مثال هنگامی که یک بازیکن فوتبال را که محکم روی پاهایش ایستاده است، از کنار تکل می‌کنند.

پارگی این رباط در ورزش‌هایی که همراه به ضربات شدید هستند و نیز هنگامی که زانو در هنگام حرکت سریع با هنگام توقف از از یک حرکت سریع دچار تغییر وضعیت شدید می‌شود، ممکن است رخ دهد.

پارگی رباط صلیبی قدامی با علائم شنیدن صدای تق پس از ضربه، درد در بخش بیرونی و درد پشت زانو، تورم پس از چند ساعت، محدودیت حرکات زانو به علت درد و تورم و احساس ناپایداری در زانو، گیر کردن زانو یا خالی کردن زانو در هنگام انداختن وزن روی آن بروز می‌کند.

منبع: همشهری آنلاین

 

- درد زانو نشانه چیست؟

یک زمین خوردن، پیچ خوردن، یا ضرب دیدن زانو و نیز جراحت قدیمی که کاملاً التیام نیافته است حالا نسبت به تغییر هوا حساس شده و درد می‌گیرد. اما بیشترین دردها مکرر و خودبه‌خود زانو ناشی از کار زیاد آن است.
مفصل زانو دارای رباط‌های محکمی برای نگاه‌‌داری و محافظت، غضروفی به‌صورت یک بالشتک برای استخوان‌ها، و وترهائی برای اتصال ماهیچه‌ها به یکدیگر است. اما حتی این بافت‌های کشسان نیز محدودیت‌هائی دارند. خم شدن یا چرخیدن بیش از حد، دویدن زیاد، یا پرش می‌تواند باعث پارگی یا التهاب آنها شود.

بسیاری از دردهای ناشی از کار زیاد زانو در زیر یا دور کشکک آن است که در گروه گرفتاری‌های زانو به نام نرمی غضروفی کشکک قرار دارند.

اما همهٔ دردهای کار زیاد جزو این دسته نیستند. مثلاً نوجوانی در خانه دارید که درست زیر کشکک زانویش درد می‌کند؛ این درد ممکن است بیماری آزگوود اشلاتر یا درد شدید باشد که به‌علت کشیدگی زیاد وترهای متصل به ساق پا است. همراهی جست‌وخیز زیاد و رشد سریع ماهیچه‌ها و استخوان‌های نوجوان باعث دردهای شدید در جلو یا زیر زانو می‌شود.

انجام حرکت غلط زانو باعث التهاب غشای مفصلی می‌شود. مفصل در این حالت دردناک و شبیه به کیسه‌ای پر از آب می‌گردد. التهاب غشای مفصلی از ضربه دیدن یا پیچ خوردن زانو ناشی شده و خون یا مایع در بافت‌های آن جمع می‌شود.

همچنین زانو مستعد ابتلا به نوعی التهاب استخوانی غضروفی است که مرگ قسمتی از سلول‌های استخوان یا غضروف است. علت این ناراحتی معلوم نیست. بالاخره قطعه استخوان یا غضروف مرده می‌شکند و با قفل شدن زانو درد شدیدتری را به‌دنبال دارد.

در بعضی موارد، درد زانو از جائی دیگر بدن، مثل انگشتان پا، مچ پا، ستون مهره‌ها، یا لگن سرچشمه می‌گیرد. صاف بودن کف پا یا ضعیف بودن قوزک باعث چرخیدن بیش از حد پا به درون می‌شود که این حالت فشار زیادی بر زانو می‌آورد و اگر وضعیت ایستادن یا را‌ه‌رفتن نادرستی بگیرید درد در زانو احساس می‌شود.

درمان درد زانو

کلید اصلی تسکین بیشتر دردهای زانو انجام ندادن حرکاتی است که درد را شروع کرده‌‌اند. تکرار این حرکات جرقهٔ شعله‌ور شدن پاسخ‌های شدید درد است. زانوی دردناک را با ملایمت و آرامش درمان کنید.

اصول چهار‌گانه را رعایت کنید. استراحت، یخ گذاشتن، بستن، و بالا گرفتن در تسکین دردهای ناشی از پیچ‌خوردگی و کار زیاد زانو مؤثر است. استراحت از همه مهم‌تر است. سپس، بعد از یک دوره محدودیت فعالیت، به‌تدریج به کارهای عادی باز گردید.

همراه با چند روز استراحت از یخ نیز استفاده کنید. گذاشتن ۱۵ دقیقه یخ چند بار در روز به تسکین درد کمک می‌کند. زانو را با پارچه‌ای کشسان ببندید، ولی نه محکم. و بالشی زیر زانو بگذارید تا مایع جمع شده در آن تخلیه شود.

مسکن بخورید. آسپیرین و ایبوپروفن مسکن‌های خوبی برای رفع ورم و درد زانو هستند. استامینوفن درد را آرام می‌کند، ولی بر التهاب تأثیری ندارد.

زانو را گرم کنید. گذاشتن یخ در آسیب‌های بار اول درد را کاهش می‌دهد. اما در بیشتر موارد، گرمای مرطوب مؤثرتر است. حولهٔ گرم و مرطوب، کیسهٔ آب گرم و حمام آب گرم به تسکین درد کمک زیادی می‌کند.

وزن کم کنید. اگر اضافه وزن دارید، کاهش وزن راه خوبی برای کم کردن فشار وارد بر زانو در هنگام راه رفتن است. این فشار تا ۸ برابر وزن بدن است. یعنی با کاهش ۵ کیلوگرم وزن ۴۰ کیلوگرم فشار از روی زانو برداشته می‌شود.

کفی در کفش بگذارید. گذاشتن کفی طبی در کفش مانع چرخش زیاد پا را به طرف داخل می‌شود. اگر این چرخیدگی زیاد است، باید کفی مخصوص بگذارید.

بالش زیر زانو بگذارید. اگر در حین کار باید زانو بزنید، بالشتک نرمی زیر آن بگذارید و گاه‌گاه استراحتی به زانو بدهید تا فشار مداوم بر آن نیاید.

چمباتمه نزنید. چمباتمه زدن و خم کردن کامل زانو فشار بسیار زیادی بر آن وارد می‌کند که ممکن است باعث پارگی غضروف یا وتر ماهیچه‌ٔ چهار سر ران شود. در برخی افراد، چمباتمه زدن مکرر باعث حملات درد می‌شود.
نوع ورزش را عوض کنید.

ورزش‌هائی مثل شنا، دوچرخه‌سواری، و پیاده‌روی هم به اندازهٔ دویدن سودمندند، ولی کمتر زانو را آزار می‌‌دهند. اگر حتماً باید بدوید، خوب خود را گرم کنید، مسافت کوتاه‌تری را بدوید، سطح نرم‌تری را برای دویدن انتخاب کنید، و همیشه کفش‌های مخصوص دویدن بپوشید.

دکتر محمد پیریایی - فوق تخصص درد