مشاهده فیلم آموزشی

بر روی لینک زیر کلیک کنید

عوامل تاثیرگذار در پارگی دیسک کمر و بیرون زدگی آن

بیرون‌زدگی یا پارگی دیسک کمر بین مهره‌های ستون فقرات مثل مهره های کمر، می‌تواند باعث درد و بی حسی شدید شود.

دیسک‌ها بالشتک‌های نرم و لاستیکی هستند که میان مهره‌های ستون فقرات قرار دارند و به عنوان ضربه گیر عمل می‌کنند.

هنگامی که این دیسک‌ها بیش از حد تحت فشار یا استرس قرار بگیرند، بخش مرکزی دیسک از بین مهره ها بیرون می‌‌زند و بر روی اعصاب خروجی از نخاع که در مجاورت آن قرار دارند، فشار می‌‌‌‌‌‌آورد. در حالت شدیدتر حلقه بیرونی دیسک پاره می‌شود.

عوامل خطرساز

عوامل خطرساز رایج برای بیرون‌زدگی یا پارگی دیسک این ها هستند:

- بلند کردن اشیا به شیوه ی غلط

- سیگار کشیدن

-  داشتن اضافه وزن که باعث ایجاد فشار بر روی ستون فقرات می‌شود.

- فشار یا ضربه‌ها‌ ممکن است باعث فتق(بیرون‌زدگی) دیسک‌های بین‌ مهره‌ ای ستون فقرات مانند دیسک بین مهره ای L4-L5 شوند.

در حالات فوق، دیسک‌ها از جای خود بیرون می‌زنند و بر روی اعصاب اطراف ستون فقرات فشار می‌آورند.

علائم

بسته به محل بیرون‌زدگی یا پارگی دیسک، علائم متفاوت خواهد بود. شایع‌ترین محل این عارضه در مهره‌های کمری است و در این صورت، علائم زیر بروز خواهد کرد:

کمردرد

درد باسن که سمت ران یا هر دو ساق پا تیر می‌کشد.

دردی که در ضمن فعالیت بدتر و با استراحت بهتر می‌شود.

دردی که با سرفه، عطسه، نشستن، رانندگی کردن یا به جلو خم‌شدن بدتر می‌شود.

درمان

درمان‌های مناسب برای درد شدید ناشی از بیرون‌زدگی یا پارگی دیسک‌های بین‌مهره‌ای، دیسک‌برداری بوسیله جراحی توسط پزشک متخصص وجود دارد.

منبع:تبیان

پارگی‌ و بیرون‌زدگی‌ دیسک‌ بین‌ مهره‌ای‌ Disk Ruptured

پارگی‌ و بیرون‌زدگی‌ دیسک‌ بین‌ مهره‌ای‌ در اثر از هم‌ گسیختگی‌ ناگهانی‌ یا تدریجی‌ رباط‌ها و بافت‌های‌ حمایتی‌ اطراف‌ دیسک‌ بین‌ مهره‌ای (بالشتک‌هایی‌ که‌ مهره‌های‌ ستون‌ فقرات‌ را از هم‌ جدا می‌کنند) ایجاد می‌شود. دیسک‌های‌ بین‌مهره‌های‌ گردن‌ یا کمر بیشتر از سایر جاهای‌ ستون‌ فقرات‌ دچار این‌ مشکل‌ می‌شوند.

علایم‌ شایع:
در صورت‌ بیرون‌ زدن‌ دیسک‌ بین مهره‌ای L5–S1 در قسمت‌ تحتانی‌ کمر، درد شدید در قسمت‌ تحتانی‌ کمر یا قسمت‌ پشت‌ باسن‌، ران‌، ساق‌ پا، یا پا (سیاتیک‌) بوجود می آید که معمولاً این درد در یک‌ طرف‌ رخ‌ می‌دهد و با حرکت‌، سرفه‌، عطسه‌، بلندکردن‌ اشیاء، یا زور زدن‌ بدتر می‌شود. همچنین باعث پیدایش ضعف‌، بی‌حسی‌، یا تحلیل‌ رفتن‌ عضلات‌ پا (اندام‌ تحتانی‌) می گردد.
در صورت‌ بیرون‌ زدن‌ دیسک‌ بین‌ مهره‌ای‌ در گردن درد در گردن‌، شانه‌، یا در مسیر بازو به‌ سمت‌ دست‌ بوجود می آید و این درد با افزایش حرکت‌ بدتر می‌شود. همچنین این عارضه باعث ضعف‌، بی‌حسی‌، یا تحلیل‌ رفتن‌ عضلات‌ دست‌ (اندام‌ فوقانی) می گردد.

علل‌ بیماری:
علت پیدایش این عاضه ضعیف‌ شدن‌ و پارگی‌ بافت‌ دیسک می باشد که‌ باعث‌ وارد آمدن‌ فشار به‌ رشته‌های‌ عصبی‌ عبوری‌ از درون‌ کانال‌ ستون‌ فقرات‌ می‌شود. این‌ از هم‌ گسیختگی‌ بافت‌ دیسکی‌ در اثر آسیب‌ ناگهانی‌ یا استرس‌ مزمن‌ مثلاً به‌ علت‌ بلندکردن‌ مدام‌ اشیای‌ سنگین‌ یا چاقی‌، به‌ وجود می‌آید.

عوامل‌ افزایش‌دهنده‌ خطر و پیشگیری:
از عوامل افزایش دهنده خطر ابتلا به دیسک بین مهره ای می توان از کهولت سن، عدم‌ آمادگی‌ جسمانی، پیچش‌ ناگهانی‌ و شدید بدن‌ با پرش‌ از ارتفاع‌ زیاد نام برد. همچنین انجام ورزشهای سنگین مانند وزنه‌برداری‌ نیز می تواند باعث پیدایش این عارضه گردد. توجه به نکاتی از قبیل بلند کردن اشیاء با روش‌ درست‌ و انجام مرتب ورزش برای‌ حفظ‌ توان‌ و قدرت‌ عضلانی‌ مناسب‌، می توانند راهکارهایی جهت پیشگیری از ابتلا به این بیماری به حساب آیند.

عواقب‌ مورد انتظار و عوارض‌ احتمالی‌:
در بسیاری‌ از موارد، خود به‌ خود بهبود می‌یابد. پیش‌ از تصمیم‌ به‌ شروع‌ درمان‌های‌ دیگر، حداقل‌ یک هفته‌ باید در رختخواب‌ استراحت‌ کنید، مگر اینکه‌ عوارضی‌ رخ‌ دهد. از عوارض احتمالی آن می توان از تحلیل‌ رفتن‌ و ضعف‌ عضلات، از دست‌ دادن‌ اختیار ادرار و مدفوع‌ و در موارد حاد تر فلج شدن فرد را نام برد.

تشخیص و درمان:
اقداماتی‌ که‌ برای‌ تأیید تشخیص‌ انجام‌ می‌شوند ممکن‌ است‌ شامل‌ موارد زیر باشند: نوار عصب و عضله که (EMG/NCV)، سی‌تی‌ اسکن‌، ام.‌آر.آی (MRI)‌ و عکسبرداری‌ از گردن‌ یا قسمت‌ پایینی‌ ستون‌ مهره‌ای‌ به‌ کمک‌ اشعه‌ ایکس‌.
امروزه در بسیاری از موارد، بیرون‌زدگی‌ دیسک‌ بین‌ مهره‌ای‌ را می‌توان بدون عمل‌ جراحی‌ معالجه‌ کرد. از جدیدترین و پیشرفته ترین روشهای بکار گرفته شده جهت درمان غیر جراحی دیسک می توان از لیزر تراپی، مگنت تراپی و کشش ستون فقرات و همچنین جراحی بسته ستون فقرات نام برد. در این روشها با استفاده از انرژی های فیزیکی سعی در کاهش التهاب دیسک و فشار وارده بر رشته های عصبی و در نهایت بهبود عارضه می گردد.

داروها:
برای‌ موارد خفیف‌ می‌توان‌ از استامینوفن‌ یا ایبوپروفن‌ استفاده‌ کرد. امکان‌ دارد داروهای‌ زیر تجویز شوند: داروهای‌ ضددرد قوی‌تر، شل‌کننده‌های‌ عضلانی‌، مثل‌ دیازپام‌ یا متوکاربامول‌ (رباکسین‌، داروهای‌ ضدالتهابی‌ غیراستروییدی‌ برای‌ کاهش‌ التهاب‌ اطراف‌ پارگی‌ دیسک‌، مسهل‌ها یا نرم‌کننده‌های‌ مدفوع‌ برای‌ پیشگیری‌ از یبوست.

فعالیت و رژیم‌ غذائی:
در این بیماری رژیم‌ خاصی‌ توصیه‌ نمی‌شود. مصرف‌ فیبر غذایی‌ را زیاد کنید و روزانه‌ حداقل‌ 8 لیوان‌ آب‌ بنوشید تا از یبوست‌ جلوگیری‌ شود. به‌ هنگام‌ مرحله‌ حاد بیماری‌ حداقل‌ 2 هفته‌ در رختخواب‌ استراحت‌ کنید (استراحت‌ طولانی‌مدت‌ در رختخواب‌ به‌ هیچ‌ عنوان‌ توصیه‌ نمی‌شود). فعالیت‌های‌ طبیعی‌ خود را با رو به‌ بهبود گذاشتن‌ علایم‌ مجدداً آغاز کنید.

منبع: وب سایت اختصاصی دکتر فرخانی

حرکاتي براي کاهش بيرون زدگي ديسک

فتق ديسک( lumbar disk herniation ) به بيرون ‌زدگي ديسک ‌هاي بين مهره ‌اي از محل طبيعي خود گفته مي ‌شود. ديسک ‌ها مانند بالشتک ‌هاي ضربه‌ گير در بين مهره‌ هاي ستون فقرات قرار مي ‌گيرند. وقتي ديسکي دچار بيرون ‌زدگي شود مي ‌تواند به اعصاب اطراف خودش فشار وارد کند و باعث درد شديد شود. سقوط، تصادفات، وارد شدن کشش مداوم به کمر، بلند کردن اجسام سنگين يا چرخش ناگهاني کمر همگي مي‌ توانند باعث بيرون‌ زدگي ديسک شوند.

البته گاهي اوقات بدون آن که هيچ آسيبي به ستون فقرات وارد شود، ديسک دچار بيرون ‌زدگي مي‌ شود. بيرون زدگي ديسک کمر باعث کمردرد، بي ‌حسي، درد و سوزن سوزن شدن پاها و اختلال در دفع ادرار و مدفوع مي ‌شود. بيرون ‌زدگي ديسک گردن هم با اين که درد کمتري دارد ولي مي ‌تواند باعث بي ‌حسي و گزگز در دست‌ ها شود يا ايجاد مشکلاتي در حرکت گردن نمايد. حرکات زير جهت بازتواني فتق ديسک توصيه مي ‌شوند.

حرکت اول:

به يک سمت دراز بکشيد طوري که پاها، لگن و شانه ي شما در يک امتداد قرار گيرند. به ساعد خود تکيه کرده و خود را از زمين بلند کنيد، در اين حالت آرنج شما بايد درست در زير شانه قرار گيرد.

سعي کنيد 15 ثانيه در همين وضعيت باقي بمانيد و سپس به آرامي به وضعيت اول برگرديد.

اين حرکت را در طرف مقابل نيز تکرار کنيد و سعي کنيد به مرور زمان بالا ماندن را تا يک دقيقه افزايش دهيد.

حرکت دوم:

به پشت بخوابيد طوري که هر دو زانوي شما خم باشند و مچ يکي از پاهاي خود را روي زانوی پاي ديگر قرار دهيد. ران پايي که پايين قرار گرفته را با دست بگيريد و زانوي همين پا را به سينه نزديک کنيد.

در اين حالت بايد در ناحيه باسن احساس کشش کنيد.

15 تا 30 ثانيه به همين وضعيت بمانيد.

اين حرکت را 3 بار تکرار کنيد.

حرکت سوم:

ابتدا براي مدت 5 دقيقه روي شکم بخوابيد. اگر براي تان دشوار است مي ‌توانيد يک بالش زير شکم خود قرار دهيد. اين کار باعث مي‌ شود درد کمر يا پاي شما برطرف شود. وقتي توانستيد بدون بالش 5 دقيقه به شکم بخوابيد مي‌ توانيد مراحل بعدي را دنبال کنيد.

پس از آن که 5 دقيقه به شکم دراز کشيديد، براي 5 دقيقه ديگر در حالت درازکش به روي ساعدهاي خود تکيه کنيد. سپس مجددا براي يک دقيقه به حالت درازکش قرار بگيريد. بعد کف دست ‌ها را به زمين فشار داده و آرنج را باز و سعي کنيد تنه ي خود را از زمين بلند کنيد. دقت کنيد که استخوان لگن نبايد از زمين بلند شود. فقط براي يک ثانيه در اين حالت بمانيد و دوباره تنه خود را روي زمين قرار دهيد. در طول اين حرکت نبايد در پاهاي خود دردي را احساس کنيد ولي احساس درد در کمر طبيعي است.

اين حرکت را 10 بار تکرار کنيد.

حرکت چهارم:

به حالت چهار دست و پا قرار بگيريد. عضلات شکم خود را منقبض کنيد و در همين حالت يکي از دست‌ ها و پاي مخالف را به طور همزمان از زمين بلند کنيد.

اين موقعيت را براي 5 ثانيه حفظ و حرکت را با دست و پاي مخالف هم تکرار کنيد.

اين حرکت را 10 بار تکرار کنيد.

منبع: تبیان

تزریق کورتون به کمر روشی برای درمان یا کنترل علائم بعضی از بیماری های ستون مهره است. در این روش درمانی کورتون یا کورتیکواستروئید (معمولا متیل پردنیزولون) را به درون فضای اپیدورال تزریق میکنند. فضای اپیدورال فضای اطراف دورال ساک است. دورال ساک Dural sac یا کیسه سخت شامه فضایی است کیسه مانند که از پرده بافتی به نام دورا یا سخت شامه درست شده است. دورا یا سخت شامه اطراف نخاع و ریشه های عصبی که از آن خارج میشوند را فرا گرفته و آن را محصور میکند و بدین طریق کیسه و فضایی بسته به نام دورال ساک را بوجود میاورد. کل نخاع به همراه سخت شامه اطراف آن در درون کانال نخاعی قرار گرفته است.

کانال نخاعی یک کانال استخوانی است که از پشت سر هم قرار گرفتن مهره ها بوجود میاید. در واقع دورا درون فضای خالی استخوانی مهره قرار دارد. فضای بین دورا و استخوان مهره را فضای اطراف دروا یا اپیدورال Epidural space میگویند. این فضا در واقع حجمی نداشته و مجازی است. وقتی دیسک بین مهره ای دچار فتق شده و جابجا میشود این جابجایی در واقع در درون فضای اپیدورال بوقوع میپیوندد.

در هرنی دیسک بین مهره ای، دژنرسانس دیسک بین مهره ای و تنگی کانال نخاعی میتوان از تزریق اپیدورال کمر برای کنترل علائم بالینی استفاده کرد.

روش های مختلفی برای تزریق وجود دارد ولی بهترین آنها استفاده از فلوروسکوپی در اطاق عمل است. در این روش بیمار بر روی تخت جراحی قرار گرفته و پزشک متخصص ( متخصص جراحی اعصاب، متخصص ارتوپدی، متخصص رادیولوژی و یا متخصص بیهوشی) محل فورامن بین مهره ای را با استفاده از دستگاه فلوروسکوپ ( نوعی دستگاه رادیوگرافی کامپیوتری که در اطاق عمل استفاده شده و با آن میتوان استخوان بیمار را بر روی مانیتور دستگاه مشاهده کرد) دیده و دارو را دقیقا در آن محل و در فضای اپیدورال تزریق میکند.

تزریق اپیدورال با بیحسی موضعی انجام شده و نیازی به بیهوشی ندارد. این تزریق معمولا 30-15 دقیقه طول میکشد و برای انجام آن بیمار باید به پهلو یا به شکم بخوابد. بعد از آن به بیمار توصیه میشود تا مدتی دراز بکشد.

از عوارض احتمالی تزریقات اپیدورال میتوان به عفونت، خونریزی، سردرد ، گر گرفتگی و بیحسی و گزگز گذرا اشاره کرد.

منبع: ایران ارتوپد

چسبندگی مهره های کمر چیست و چطور درمان میشود؟

ستون مهره از استخوان های استوانه ای شکل جدا از همی به نام مهره تشکیل شده که پشت سر هم و هر کدام روی دیگری قرار کرفته اند. بین تمام مهره ها دیسک بین مهره‌ای قرار دارد که وظیفه اصلی آن اینست که اجازه دهد مهره ها روی یکدیگر حرکت کنند و همچنین به عنوان یک بالشتک جذب کننده شوک و ضربه هم عمل میکند.

 محل اتصال بدون چسبندگی         چسبندگی یکطرفه            چسبندگی در طرف مقابل             چسبندگی دو طرفه

منبع: ایران ارتوپد

اسپوندیلولیستزی دو نوع عمده دارد

الف) سر خوردگی مهره ناشی از پیری Degenerative spondylolysthesis

شروع این بیماری با پیر شدن دیسک بین مهره ای است. با افزایش سن دیسک بین مهره ای محتوای آب خود را از دست داده و چروکیده و کوچک میشود. کاهش ارتفاع دیسک موجب میشود مهره ها به یکدیگر نزدیک تر شوند و این نزدیک شدن مهره ها به هم، فشار بیشتری به مفاصل بین مهره ها وارد میکند. نتیجه آن سائیدگی مفصل بین مهره ای است.

بر اثر این سائیدگی، مفصل و لیگامان هایی که مهره را سرجایش نگه میدارند ضعیف میشوند. این ضعف همراه با مشکلاتی که در دیسک ایجاد شده است موجب سر خوردن مهره بالایی روی مهره پایینی میشود. سر خوردن مهره موجب تنگ شدن کانال نخاعی و تنگ شدن محلی است که از آنجا ریشه های عصبی از بین دو مهره خارج میشوند. این عارضه در خانم ها و در سنین بالای 50 سال بیشتر است.

ب) سر خوردگی اسپوندیلولیتیک Spondylolytic spondylolysthesis

قسمتی از مهره به نام قسمت بین مفصلی Pars interarticularis شکسته میشود. این شکستگی معمولاً در زمان نوجوانی ایجاد شده ولی فرد متوجه آن نمیشود. سپس در سنین بالاتر که دیسک بین مهره ای کم کم محتوای آب خود را از دست داده و چروکیده میشود فشار بیشتری به این قسمت وارد شده و موجب میشود کاملاً از هم باز شود. نتیجه آن سر خوردن مهره است.

این عارضه بیشتر در مردان میانسال دیده میشود. چون در این نوع سر خوردگی، فقط قسمت تنه مهره به جلو سر میخورد و قسمت های پشتی مهره سر جایشان باقی میمانند محلی که از آنجا ریشه های عصبی از بین دو مهره خارج میشوند تنگ نشده و عصب تحت فشار قرار نمیگیرد.

علائم اسپوندیلولیستزی یا سر خوردن مهره

 در نوع اول که ناشی از پیری است بیمار دچار کمردرد است و علائم ناشی از فشار روی ریشه عصبی مانند درد در باسن و اندام تحتانی، احساس گزگز و بی‎حسی در اندام تحتانی و ضعف در پاها دارد. در این بیماران خم شدن به جلو و نشستن موجب کاهش علائم عصبی میشود چون فضایی که ریشه عصبی از آن خارج میشود را بازتر کرده و فشار روی عصب کاهش میابد. مهم ترین شکایت بیمار در اسپوندیلولیستزی نوع دوم کمردرد است که گاهی به اندام تحتانی انتشار میابد.

دیسک بین مهره‌ای:

یک دیسک بین مهره‌ای (بهانگلیسی: ( Intervertebral disc‏ به صورت بالشتک یا صفحه‌ای بین دو جسم مهره در ستونفقراتقرارمی گیرد و جذب کننده فشارهایی است که به ستون مهره‌ها وارد می‌شود. بنابراین دیسک‌های بین مهره‌ای همانند یک کمک فنر، ضربات وارده به ستون فقرات را خنثی می‌کنند. این عناصر به هنگام اعمال فشار، قابلیت تغییر شکل داشته و بدین طریق شدت ضربات را کاهش می‌دهند. شکل اصلی دیسک‌ها زمانی که تحت فشار نباشند، کروی است؛ ولی هنگامی که در حد فاصل مهره‌ها قرارمی گیرند، تحت تاثیر فشار وارده، پهن می‌شوند و شکل تخم مرغ را به خود می‌گیرند. دیسک‌ها در ناحیه کمری (لومبار) به علت تحرک زیاد، ارتفاع بیشتری دارند. دو دیسک بین مهره‌ های L4-L5 و L5-S1 قسمت پایینی کمر) که از تحرک بالایی برخوردار هستند، نسبت به دیسک‌های فقرات کمری فوقانی ضخامت بیشتری دارند.

از وظایف مهم دیسک‌های بین مهره‌ای، تسهیل حرکات در ستون فقرات است که به سه صورت اصلی خم شدن (فلکسیون) صاف شدن (اکستانسیون) و چرخش طرفی (روتاسیون) انجام می‌گیرند که حرکت خم شدن ممکن است به سمت جلو یا طرفین باشد.

اجزای دیسک بین مهره‌ای

هر دیسک بین مهره‌ای شامل دو قسمت است:

• بخش مرکزی بنام هسته دیسک که نرم و آبدار است. به این قسمت، نوکلئوس پالپوزوس می‌گویند. هسته دیسک ژله مانند و نیمه جامد بوده که حاوی مواد زیر است:
• آب حدود 90 درصد
• کلاژن
• گلیکوپروتئین

هسته دیسک یک بخش قابل اتساع است. دیسک‌های بین مهره‌ای در طول روز مقداری از آب خود را از دست می‌دهند و درنتیجه کوتاهتر شده، ولی با استراحت دوباره به طول اولیه خود برمی گردند. براین اساس، ممکن است به طور طبیعی اختلاف قدی حدود 2 سانتی متر از صبح تا عصر ایجاد شود.

• بخش محیطی که هسته دیسک را دربرمی گیرد. این قسمت، حلقه فیبری یا آنولوس فیبروزوس نامیده می‌شود. بخش محیطی، حلقه‌ای فیبری غضروفی (فیبروکارتیلاژ) است.

خاصیت ارتجاعی دیسک بین مهره‌ای بستگی به کافی بودن مقدار آب موجود در هسته مرکزی و سالم بودن حلقه لیفی آن دارد. فشارهای اعمال شده به هسته دیسک به بخش محیطی دیسک بین مهره‌ای انتقال می‌یابد. ازاین نظر، بخش محیطی در حفاظت از قسمت مرکزی نقش دارد.

آسیب دیسک بین مهره‌ای

آسیب دیسک بین مهره‌ای به علت ضربات و یا تغییرات تدریجی ناشی از افزایش سن (فرآیند پیری) اتفاق می‌افتد. ضربه‌های وارده به ستون فقرات ممکن است منجربه پارگی فیبرهای بخش محیطی گردد که نتیجه آن بیرون زدگی قسمتی از هسته دیسک است. به بیرون زدگی هسته دیسک و آزاد شدن آن از بخش محیطی (آنولوس فیبروزوس)، فتق دیسک بین مهره‌ایمی‌گویند. به دلیل تحرک زیاد در ناحیه کمری، دیسک‌های این قسمت از ستون مهره‌ها بسیار آسیب پذیر هستند. بیشترین موارد فتق دیسک بین مهره‌ای ناحیه کمری، در دیسک‌های L4-L5 و L5-S1 اتفاق می‌افتد که با فشار بر روی ریشه‌های عصبی L5 و S1 همراه می‌گردد.

ضایعه دیسک بین مهره‌ای با افزایش سن بیشتر می‌شود. فرآیند پیری ازطریق کاهش مقدار آب موجود در قسمت هسته دیسک، از خاصیت ارتجاعی آن می‌کاهد. همچنین خاصیت ارتجاعی بخش محیطی دیسک بین مهره‌ای که از حلقه فیبری غضروفی تشکیل شده‌است، با افزایش سن کاهش می‌یابد که در برخی از افراد ممکن است سریعتر از زمان مورد انتظار رخ دهد. کاهش خاصیت ارتجاعی بخش محیطی و مرکزی دیسک بین مهره‌ای، یک عامل مهم آسیب آن محسوب می‌گردد.

ارتباط میان حرکات دیسک و مفاصل بین مهره‌ای

نکته‌ای که باید توجه داشت این است که حرکات دیسک بین مهره‌ای در هماهنگی با  مفاصل بین مهره ای پشتی صورت می‌گیرد. بنابراین، اختلال در حرکات هر یک از آنها، منجر به نقص عملکرد حرکتی در دیگری می‌گردد. 

منبع: ویکی پدیا 

آشنایی با دیسک بین مهره‎ای:

یک دیسک بین مهره‌ای (به انگلیسی: Intervertebral disc) به صورت بالشتک یا صفحه‌ای بین دو جسم مهره در ستون فقرات قرارمی گیرد و جذب کننده فشارهایی است که به ستون مهره‌ها وارد می‌شود. بنابراین دیسک‌های بین مهره‌ای همانند یک کمک فنر، ضربات وارده به ستون فقرات را خنثی می‌کنند. این عناصر به هنگام اعمال فشار، قابلیت تغییر شکل داشته و بدین طریق شدت ضربات را کاهش می‌دهند. شکل اصلی دیسک‌ها زمانی که تحت فشار نباشند، کروی است؛ ولی هنگامی که در حد فاصل مهره‌ها قرارمی گیرند، تحت تاثیر فشار وارده، پهن می‌شوند و شکل تخم مرغ را به خود می‌گیرند. دیسک‌ها در ناحیه کمری (لومبار) به علت تحرک زیاد، ارتفاع بیشتری دارند. دو دیسک بین مهره‌ ای L4–L5 L4-L5 و L5-S1 و L5-S1(قسمت پایینی کمر) که از تحرک بالایی برخوردار هستند، نسبت به دیسک‌های فقرات کمری فوقانی ضخامت بیشتری دارند.

 

 دیسک بین مهره ای در شکل ذیل:

از وظایف مهم دیسک‌های بین مهره‌ای، تسهیل حرکات در ستون فقرات است که به سه صورت اصلی خم شدن (فلکسیون) صاف شدن (اکستانسیون) و چرخش طرفی (روتاسیون) انجام می‌گیرند که حرکت خم شدن ممکن است به سمت جلو یا طرفین باشد.

 اجزای دیسک بین مهره‌ای

هر دیسک بین مهره‌ای شامل دو قسمت است:
بخش مرکزی بنام هسته دیسک که نرم و آبدار است. به این قسمت، نوکلئوس پالپوزوس می‌گویند. هسته دیسک ژله مانند و نیمه جامد بوده که حاوی مواد زیر است:
-آب حدود 90 درصد
-کلاژن
-گلیکوپروتئین هسته دیسک یک بخش قابل اتساع است. دیسک‌های بین مهره‌ای در طول روز مقداری از آب خود را از دست می‌دهند و درنتیجه کوتاهتر شده، ولی با استراحت دوباره به طول اولیه خود برمی گردند. براین اساس، ممکن است به طور طبیعی اختلاف قدی حدود 2 سانتی متر از صبح تا عصر ایجاد شود.

بخش محیطی که هسته دیسک را دربرمی گیرد. این قسمت، حلقه فیبری یا آنولوس فیبروزوس نامیده می‌شود. بخش محیطی، حلقه‌ای فیبری غضروفی (فیبروکارتیلاژ) است.

خاصیت ارتجاعی دیسک بین مهره‌ای بستگی به کافی بودن مقدار آب موجود در هسته مرکزی و سالم بودن حلقه لیفی آن دارد. فشارهای اعمال شده به هسته دیسک به بخش محیطی دیسک بین مهره‌ای انتقال می‌یابد. ازاین نظر، بخش محیطی در حفاظت از قسمت مرکزی نقش دارد.

  آسیب دیسک بین مهره‌ای

آسیب دیسک بین مهره‌ای به علت ضربات و یا تغییرات تدریجی ناشی از افزایش سن (فرآیند پیری) اتفاق می‌افتد. ضربه‌های وارده به ستون فقرات ممکن است منجربه پارگی فیبرهای بخش محیطی گردد که نتیجه آن بیرون زدگی قسمتی از هسته دیسک است. به بیرون زدگی هسته دیسک و آزاد شدن آن از بخش محیطی (آنولوس فیبروزوس)، فتق دیسک بین مهره‌ای می‌گویند. به دلیل تحرک زیاد در ناحیه کمری، دیسک‌های این قسمت از ستون مهره‌ها بسیار آسیب پذیر هستند. بیشترین موارد فتق دیسک بین مهره‌ای ناحیه کمری، در دیسک‌های L4-L5 و L5-S1 اتفاق می‌افتد که با فشار بر روی ریشه‌های عصبی L5 و S1 همراه می‌گردد. ضایعه دیسک بین مهره‌ای با افزایش سن بیشتر می‌شود. فرآیند پیری ازطریق کاهش مقدار آب موجود در قسمت هسته دیسک، از خاصیت ارتجاعی آن می‌کاهد. همچنینخاصیت ارتجاعی بخش محیطی دیسک بین مهره‌ای که از حلقه فیبری غضروفی تشکیل شده‌است، با افزایش سن کاهش می‌یابد که در برخی از افراد ممکن است سریعتر از زمان مورد انتظار رخ دهد. کاهش خاصیت ارتجاعی بخش محیطی و مرکزی دیسک بین مهره‌ای، یک عامل مهم آسیب آن محسوب می‌گردد.

  ارتباط میان حرکات دیسک و مفاصل بین مهره‌ای

نکته‌ای که باید توجه داشت این است که حرکات دیسک بین مهره‌ای در هماهنگی با مفاصل بین مهره‌ای پشتی صورت می‌گیرد. بنابراین، اختلال در حرکات هر یک از آنها، منجربه نقص عملکرد حرکتی در دیگری می‌گردد.

منبع:فیزیوتراپیست