بیماری های روماتیسمی التهابی و غیر التهابی

آرتریت روماتویید یک بیماری روماتیسمی مفصلی التهابی است ولی فیبرومیالژی یک بیماری روماتیسمی غیرمفصلی و غیر التهابی محسوب می شود. در آرتریت روماتویید، آرتریت (التهاب مفصل) می تواند در بسیاری از مفاصل ایجاد گردد درحالیکه در فیبرومیالژیا، مفصل درگیر نیست بلکه مشکلاتی در عضلات اسکلتی و فاشیای آن ایجاد می شود.

بیماری های روماتیسمی مانند آرتریت روماتویید و لوپوس اریتماتوی سیستمیک، بیمارهای روماتیسمی اتوایمیون هستند. در نقرس اگرچه همانند بیماری روماتیسمی اتوایمیون التهاب وجود دارد، ولی نقرس یک بیماری اتوایمیون نیست.

انواع بیماری های خودایمنی (اتوایمیون)

یک بیماری خودایمنی (Autoimmune disease ) ممکن است چند ارگان( منتشر یا سیستمیک) یا یک ارگان خاصی را درگیر کند. بنابراین بیماری های خودایمنی شامل دو گروه کلی هستند:

*بیماری های خودایمنی اندام خاص (Organ specific autoimmune diseases)

*بیماری های خودایمنی منتشر (Systemic autoimmune diseases)

بیماری های روماتیسمی خودایمنی (Autoimmune rheumatic diseases)

این بیماری ها جزیی از بیماری های خودایمنی هستند که به دو گروه قابل تقسیم می باشند:

*بیماری های روماتیسمی خودایمنی اندام خاص) مانند تیروییدیت هاشیموتو (تیروییدیت خودایمن) 

*بیماری های روماتیسمی خودایمنی منتشر مانند آرتریت روماتویید 

برخی از بیماری های روماتیسمی خودایمنی منتشر (سیستمیک) عبارتنداز:

*آرتریت روماتویید (Rheumatoid arthritis)

*لوپوس اریتماتوی منتشر (Systemic lupus erythematosus)

*اسکلروز منتشر (Systemic sclerosis)

*سندروم شوگرن (Sjögren’s syndrome)

*سارکوییدوز (Sarcoidosis)

*پلی میوزیت (Polymyositis)

*درماتومیوزیت (Dermatomyositis)

*موارد سندروم همپوشان (Overlap syndrome)

منبع: ابراهیم برزکار 

علایم بیماری

علایم بیماری بر اساس سن و جنس می‌تواند بسیار متغیر باشد. افرادی که کاملا علایم مشخص بیماری را دارند که معمولا مردان دهه دو و سه هستند، با دردهای ستون مهره مراجعه می‌کنند.

دردهای ستون مهره تا مدت‌ها با دیسک کمر اشتباه گرفته می‌شد و غالب بیماران ام‌آرآی و حتی عمل جراحی دیسک کمر را انجام می‌دادند. همان‌طور که می‌دانید نتیجه ام‌آرآی در ۳۰ درصد موارد مثبت کاذب می‌شود، یعنی حتی افرادی که تا به امروز کمردرد را تجربه نکردند و الان هم کمردرد ندارند اگر ام‌آرآی انجام دهند در یک‌سوم آنها دیسک‌های ظریفی دیده می‌شود اما برخلاف دیسک، درد بیماران مبتلا به as حالت التهابی دارد.

درد دیسک معمولا با استراحت بهتر می‌شود ولی درد بیماران روماتیسم ستون فقرات با استراحت بدتر می‌شود و صبح‌ها با سفتی صبحگاهی بلند می‌شوند که این کاملا برخلاف دیسک است، البته سفتی صبحگاهی در افرادی که قوس کمرشان زیاد است و یا افرادی که بستر مناسبی ندارند نیز دیده می‌شود ولی این سفتی صبحگاهی خیلی کوتاه‌مدت است و سفتی فرد بعد از یک تا دو دقیقه بعد از بیدار شدن از بین می‌رود ولی در بیماران مبتلا به روماتیسم ستون فقرات سفتی صبحگاهی بسیار طولانی مدت است و معمولا بیش از یک ساعت طول می‌کشد.

پس علامت عمده این بیماری دردهای ستون مهره‌ای است که حالت التهابی دارد و با استراحت بدتر و با فعالیت، به تدریج بهتر می‌شود.

گاهی اوقات بیماران دچار دردهایی در قسمت‌های تحتانی ستون مهره و به خصوص در ناحیه باسن می‌شوند. این دردها ممکن است اوایل متناوب باشد. این محل، محل مفاصل ساکروایلیاک است که در این بیماری تقریبا در تمامی موارد درگیر می‌شود. در اوایل دردها حالت متناوب دارد، به طوری که مدتی این باسن و مدت‌ دیگر باسن بعدی درد دارد و بعد از مدت دیگری ممکن است دردها ثابت باقی بمانند. این دردها هم حالت التهابی دارد، یعنی صبح‌ها بعد از استراحت بیشتر است و با فعالیت به تدریج بهتر می‌شود.

اگر بخواهیم از دردهای ستون مهره غیرعادی نام ببریم که به خصوص در خانم‌ها و در افراد جوان‌تر دیده می‌شود، دردهای بین دو کتفی است که مدت‌های طولانی باقی می‌ماند. البته شاید مهم‌ترین علت دردهای بین دو کتف، علل عضلانی باشد ولی درد این یبماران شب‌ها شدت پیدا کرده و صبح‌ها کاهش پیدا می‌کند.

گاهی اوقات بیماران دچار دردهایی در قسمت جلوی سینه به خصوص روی استخوان جناق و اطراف آن می‌شوند که این دردها معمولا مدت‌ها توسط متخصصان قلب مورد بررسی قرار می‌گیرند و در نهایت علت آن را دردهای عضلانی عنوان می‌کنند، در حالی که ممکن است این دردها شروع بیماری روماتیسم ستون فقرات باشد.

از علایم دیگری که در این بیماران دیده می‌شود درگیری محل اتصال لیگامان‌ها و تاندون‌ها به استخوان است، به خصوص اینکه این بیماران دچار دردهایی در ناحیه زیر و پشت پاشنه می‌شوند که ممکن است مدت‌ها با خار پاشنه اشتباه گرفته شود.

گاهی اوقات محل اتصال تاندون‌ها در اطراف زانو و شانه ممکن است درگیر شود و از لحاظ تشخیصی سردرگمی ایجاد کند.

از علایم دیگر این بیماری درگیری‌های مفصلی است که در بچه‌ها و خانم‌ها می‌تواند اولین علامت باشد بدون اینکه ستون مهره درگیر شده باشد. در پا مفاصل معمولا متورم می‌شوند، گرم می‌شوند و باد می‌کنند و با روماتیسم‌های دیگر اشتباه گرفته می‌شوند، به خصوص اگر ستون مهره‌ها درگیر نباشد.

از علایم دیگر این بیماری درگیری‌های چشمی است که ممکن است سال‌ها قبل از بروز روماتیسم و یا بعد از بروز آن خود را نشان دهد که به قرمزی یکطرفه چشم همراه با تاری دید منجر می‌شود، البته خوشبختانه کمتر عوارض چشمی مزمن مانند چسبندگی در این بیماران دیده می‌شود ولی این حملات می‌تواند به صورت تکرارشونده تا مدت‌ها ادامه پیدا کند. ندرتا بیماری دارای عوارضی در ریه، قلب و دستگاه گوارش است که البته زیاد شایع نیست ولی در بیماران می‌توان مشاهده کرد.

اسپوندیلیت آنکیلوزان، یک بیماری روماتیسمی دردناک و پیشرفت‌کننده است که معمولا مفاصل ستون‌فقرات را درگیر می‌کند ولی می‌تواند سایر مفاصل را نیز در برگیرد و حتی می‌تواند روی سایر اندام‌ها (چشم‌، ریه، روده و قلب) اثر بگذارد. اسپوندیلیت آنکیلوزان یا a.s به وضعیتی گفته می‌شود که در آن، همه یا برخی از مفاصل ستون فقرات باهم درآمیخته و یکپارچه می‌شوند. برخی پزشکان، این بیماری را با نام «روماتیسم ستون فقرات» معرفی کرده‌اند.

اسپوندیلیت آنکیلوزان یا روماتیسم ستون فقرات یعنی چسبیدن ستون مهره‌ها به هم.

مشخصه اصلی این بیماری چسبیده شدن ستون مهره است که تقریبا در دوسوم بیماران اتفاق می‌افتد. این بیماری بیشتر در افراد جوان و در دهه دوم و سوم زندگی آنها دیده می‌شود و در مردان سه برابر بیشتر از زنان است، در حالی که در گذشته این میزان ۹ برابر بود. علت کم شدن این میزان آن است که چون در زنان بیماری as خیلی غیرعادی بروز پیدا می‌کند و ممکن است از ستون مهره شروع نشود، پزشکان متخصص دچار سردرگمی می‌شدند ولی با اطلاعات جدید و آشنایی بیشتر پزشکان با بروز این بیماری در خانم‌ها، این رقم سه برابر نسبت به مردان کاهش پیدا کرده است. بروز بیماری بعد از ۵۰ سالگی خیلی کم است، اگرچه ممکن است دیده شود زیرا بیش از ۹۵ درصد بیماری تا این سن بروز پیدا می‌کند.

▪ علت بروز این بیماری چیست؟
ـ علت اینکه چرا این بیماری به وجود می‌آید، هنوز مشخص نیست اما as یکی از بیماری‌هایی است که ژنتیک در آن بسیار دخالت دارد.

ما سه بیماری در زمینه روماتولوژی داریم که عامل ژن در آن بسیار قوی است: پسوریازیس، لوپوس و همین as که زمینه فامیلی دارد و با ژن خاصی به نام b۲۷ همراهی قوی دارد، به‌طوری که بیش از ۹۰ درصد بیماران as دارای این ژن هستند، گرچه برخی مواقع در as ثانویه یعنی asای که ثانویه به بیماری‌ها به خصوص بیماری‌های روده‌ای ظاهر می‌شود، ممکن است این ژن نقش کم رنگ‌تری داشته باشد ولی در غالب موارد as زمینه ژنتیکی دارد.

حتی در بستگان این بیماران ممکن است as به طور کامل بروز نکند اما علایم خفیفی را از as در آنها پیدا کنیم. به عنوان مثال به جای اینکه این افراد دردهای ستون مهره‌ای پیدا کنند دردهایی در کف پاشنه، دردهایی بین دو کتف و قسمت جلوی سینه دارند که گاهی اوقات می‌تواند طولانی‌مدت باشد، به طوری که کاملا برای پزشکان گمراه‌کننده است تا اینکه متوجه زمینه فامیلی آنها بشویم و بدانیم که این افراد در بستگان‌شان بیماری as دارند و این علایم غیرعادی،‌ علایم ثانویه as است، البته این‌طور نیست که اگر ژن وجود داشته باشد، فرد حتما به این بیماری مبتلا شود.

عفونت خاصی به نام کلبسیلا در ایجاد این بیماری دخیل دانسته شده است که این میکروب به خصوص از راه دستگاه گوارش وارد بدن می‌شود و ممکن است به دلیل شباهت‌اش با ساختمان‌های مفاصل و ستون مهره، علایم واکنش بدن نسبت به این میکروب را در ستون مهره‌ها و مفاصل پیدا ‌کنیم. پس در یک زمینه ژنتیکی مشخص که b۲۷ است فرد دچار عفونت‌های خاصی می‌شود و این عفونت‌ خاص به ایجاد بیماری as در این افراد منجر می‌شود. به همین دلیل هم است که بیشتر افراد علایم خود را در دهه دوم و سوم زندگی‌شان نشان می‌دهند چون به هر حال یک بار با این میکروب تماس داشته‌اند و بیماری در این مدت بروز می‌کند و به همین دلیل است که هر چه سن بالاتر می‌رود شیوع as کمتر می‌شود.

منبع: روزنامه سلامت

شکستگی استرسی مهره که آنرا اسپوندیلولیز Spondylolysis هم میگویند یکی از علل شایع کمردرد در نوجوانان است. این عارضه معمولاً در سنین بلوغ یعنی زمانی که بیمار رشد سریع بدنی و قدی پیدا میکند دیده میشود. ورزش هایی که در آنها کمر زیاد میچرخد یا به عقب زیاد خم میشود مانند ژیمناستیک شیرجه یا فوتبال میتواند زمینه را برای بروز این بیماری فراهم کند.

شکستگی استرسی ستون مهره چگونه ایجاد میشود

 در این عارضه بر اثر ضربات مکرری که به ستون مهره وارد میشود قسمتی از مهره پنجم کمری (گاهی مهره چهارم) به نام پارس اینترآرتیکولاریس Pars interarticularis شکسته میشود. اگر این شکستگی شدید باشد مهره پنجم به سمت جلو حرکت کرده و روی مهره اول خاجی (ساکروم) به جلو لیز میخورد. این حالت را اسپوندیلولیستزی Spondylolysthesis میگویند. اگر جلو آمدگی مهره زیاد باشد روی ریشه های عصبی فشار وارد میشود و بیمار دچار علائم عصبی میشود.

علل اسپوندیلولیز در ستون مهره

 مهم ترین علت اسپوندیلولیز در مهره عبارتست از :

 علائم اسپوندیلولیز ستون فقرات

 در بعضی از افراد با وجود اینکه شکستگی وجود دارد دردی احساس نمیشود. درد معمولاً خفیف است و به باسن و ساق تیر میکشد. درد با فعالیت بدنی بیشتر شده و با استراحت کم میشود. این بیماران در حین راه رفتن قدم های کوچک برمیدارند.

 درمان اسپوندیلولیز یا شکستگی استرسی ستون مهره

 درمان اسپوندیلولیز غالباً غیر جراحی است. مهم ترین اقدام درمانی قطع فعالیت های ورزشی است که موجب این عارضه شده است. گاهی اوقات یک بریس کمری و انجام فیزیوتراپی کمک کننده است. در بیشتر موارد بیمار بعد از مدتی میتواند مجدداً فعالیت ورزشی را به آرامی شروع کند. انجام نرمش هایی برای افزایش قابلیت انعطاف پذیری مهره و تقویت عضلات کمر و شکم بسیار مفید است.

این بیماران باید تحت نظر پزشک باشند. پزشک ارتوپد تا سالها بطور مرتب از ستون مهره رادیوگرافی بعمل میاورد تا اگر بیماری مجدداً عود کرد یا پیشرفت کرد متوجه آن شود. اگر درد با درمان های ذکر شده خوب نشود و شدت درد به حدی باشد که مانع فعالیت های روزمره فرد شود و یا در مواردی که سرخوردگی مهره کمر در حال پیشرفت باشد ممکن است نیاز به عمل جراحی وجود داشته باشد. در این عمل جراحی مهره پنجم کمری به مهره اول ساکروم  جوش داده میشود.

منبع: ایران ارتوپد

حرکت چرخش ستون فقرات به صورت نیمه، بدن را برای همه حرکات یوگا آماده می کند. توصیه می شود که این حرکت را زیر نظر مربی انجام دهید.

 محل تاثیر حرکت:

موارد درمانی:

فواید:

تحریک کلیه ها. کبد
کشش در گردن ، باسن و شانه ها
انرژی بخشیدن به ستون فقرات
تحریک سیستم گوارشی
از بین بردن دردهای قاعدگی، خستگی، سیاتیک و کمردرد
درمان آسم
در کتابهای قدیمی آمده است که این حرکت اشتها را افزایش می دهد و بیماریهای کشنده را از بین می برد.

موارد منع:

• صدمه دیدگی کمر و ستون فقرات: تنها زیر نظر یک مربی حاذق می توانند این حرکت را انجام دهند.

منبع: سیمرغ

رماتیسم ستون فقرات چیست؟

يکي از بيماري هاي روماتيسمي اسپوندلیت آنکیلوزان  (Sponbylitis Ankilosing) AS است که اکثرا با دیسک کمر اشتباه گرفته می‎شود.

قبل از اينکه اين بيماري را تعريف کنيم بهتر است معني لغوي آن را بيان کنيم:

اسپونديل به معناي فقرات و اسپونديليت به معناي التهاب فقرات است. بنابراين اسپونديل آرتريت آنکيلوزانت به معناي التهاب روماتيسمي ستون فقرات است که در آن پس از مدتي مهره ها ممکن است با هم يکي شده به ندرت بصورت ني خيزران يکپارچه شوند.

اين بيماري اکثرا در مردان جوان ديده مي شود و شروع آن معمولا سنين 18 تا 20 سالگي است، ولي در زنها هم ديده مي شود.

مشخصه رماتیسم ستون فقرات

مشخص ترين علامت اين بيماري درد ستون فقرات و لگن است و از آنجا که درد کمري يکي از شکايات افراد هر اجتماع است تعداد زيادي  از کساني که مبتلا به اين بيماري مي شوند ممکن است با تشخيص هاي ديگري درمان گردند.
درد ناشي ازAS   اکثرا به آهستگي و خود به خود شروع مي شود و ماه ها به طور ثابت يا پيش رونده باقي مي ماند. اين درد با استراحت بيشتر مي شود و با فعاليت کاهش مي يابد. درد لگن و ستون فقرات پشتي  کمري اکثرا بيمار را در نيمه دوم شب از خواب بيدار مي کند و بيمار بالاجبار از رختخواب بيدار شده و بر حسب شدت درد مدتي راه رفته و دوباره به رختخواب برمي گردد.

وقتي بيمار از رختخواب بيرون مي آيد خشکي صبحگاهي و درد شديد وجود دارد ولي با شروع فعاليت، درد و خشکي بتدريج از بين رفته و اکثر بيماران آن روزها احساس راحتي مي کنند. هر چه بيماري شديد تر باشد خشکي صبحگاهي بيشتر طول مي کشد. گاهي در بعضي از بيماران تا نيمه روز خشکي باقي مي ماند. در عده کمي از مبتلايان به طور کلي درد وجود ندارد.

بهترین راه مبارزه با رماتیسم ستون فقرات

در اين بيماري «تحرك» شرط اول براي جلوگيري از بد شكل شدن بدن است. حالت سكون در اين بيماران، كمر آنها را به شكل ني‌ خيزران در مي‌‌آورد و بنابراين بهترين راه مبارزه و درمان روماتیسم ستون فقرات، تحرك، حركت، نرمش و ورزش است.

علایم بیماری رماتیسم ستون فقرات:

-التهاب محل چسبيدن رباط ها به استخوان و لذا هر جايي که رباط ها به استخوان ها مي چسبند

در این حالت بيماران احساس درد مي کنند. مثلا درد در پاشنه ها و درد قفسه صدري وجود دارد يا حتي ممکن است در بعضي ها شروع بيماري با درد پاشنه ها و قفسه صدري باشد. علاوه بر گرفتاري مفاصل لگن، ستون فقرات، پاشنه ها و قفسه صدري و محل چسبيدن رباط ها به استخوان ها، در اين بيماري، مفاصل بزرگ اندام ها نيز گرفتار مي شوند.

  -ستون فقرات (کمر)  و گردن به سمت جلو متمايل شده و زانوها و مفاصل را درگير مي کند و راه رفتن و نشستن براي شخص سخت و عذاب آور مي شود.

- ممکن است بيماري با درد تورم مفاصل زانو، مفاصل رانها، شانه ها و مچ دست ها و پاها شروع شود و يا ممکن است علائم کمري، لگن و مفاصل محيطي با هم ديده شوند.

-از علت رماتیسم ستون فقرات دیگری که در عده اي از بيماران ديده مي شود،گرفتاري چشمي به صورت سرخي و تاري است که در نتيجه التهاب اطاق هاي چشمي مي باشد و اگر درمان روماتیسم زودرس صورت نگيرد منجر به تاري دائمي چشم مي گردد.

-همچنين در اين بيماري ندرتا ممکن است قلب، ريتين و ساير دستگاه ها گرفتار شوند.

منبع: مردم سالاری