تعریف کمر درد

ستون فقرات ما، نه تنها باید وزن بخش بالایی بدن را تحمل کند، بلکه اغلب همچنین ناچار است دوام مقدار زیادی از فشارهای روحی را بیاورد. برای 90 درصد از کمردردها، هیچ علت جسمی مشخص وجود ندارد. افکار و روحیه انسان ها در این رابطه نقش بسیار مهمی را ایفا می کنند.

کمر درد از نظر ماهیت درد

کمر درد گذرا

 دردی ناگهانی و شدید در ناحیه کمر و ناشی از انجام حرکات نامناسب و یا کشیدگی بیش از حد ستون فقرات است. هر چند که این کمر درد گذرا است اما هیچگاه نباید کم اهمیت شمرده شود، چرا که میت واند اخطاری برای عود مجدد آن باشد و سریعا” باید جهت جلوگیری از تکرار آن اقدام شود.

 کمر درد حاد

یک درد حاد در ناحیه کمر است که در اثر قرار گرفتن در وضعیت های غلط، خم شدن های مکرر و به مدت طولانی و یا ضربه به ستون فقرات کمری ایجاد می شود.

کمر دردی که کمتر از یکماه از شروع آن می گذرد را کمردرد حاد می نامند. کمردرد حاد نشانه وقوع آسیب بافتی بوده و بدرجات مختلفی در فرد ایجاد ناتوانی می کند.

هر چند که آسیب کوچک باشد ولی باید مراقب بود و از تکرار آن جلوگیری کرد. برای این منظور در وهله اول باید درمان علامتی جهت کنترل کمر درد انجام شده و سپس در مورد بهبودی کامل اقدام و تمامی فعالیت های طبیعی ستون فقرات را به شکل اولیه خود بازگرداند.

البته اولین وقوع حمله کمردرد حاد، نیازی به نگرانی ندارد و لیکن باید پیامدهای آن را در نظر گرفت و هر چه زودتر برای رفع آن اقدام نمود در غیر اینصورت صدمه و جراحت شدت پیدا کرده و دوره ناتوانی ادامه خواهد یافت .

به طوریکه طبق آمار، شانس بازتوانی موفق در بیمارانی که  کمر درد  آن ها بیش از ۶ ماه مقاومت می کند کاهش یافته و حتی پس از سه ماه مقاومت  کمر درد ، وضعیت روحی و روانی بیمار تغییر خواهد کرد. پس به طور جدی با تکرار یک حمله شدید کمر درد مقابله کنید.

 کمر درد مزمن

کمر دردی  که بیش از یکماه از بروز آن می گذرد را کمردرد مزمن می نامند. کمر درد مزمن در واقع در اثر عدم درمان و یا مقاومت به درمان کمر درد حاد ایجاد می گردد.

بدیهی است که درمان به موقع و مناسب کمر درد حاد، همواره کمر درد مزمن را به حداقل می رساند، کمردرد مزمن باید به عنوان یک علامت جدی تلقی شده و کلیه معاینات بالینی و آزمایشات پاراکلینیکی جهت بیماری های سیستمتیک انجام گردد.

به هر صورت کمر درد مستلزم یک بررسی دقیق و درمان مناسب توسط گروهی درمانگر، متشکل از پزشک، متخصص فیزیوتراپی ، متخصص روانپزشکی و…. می باشد.

انواع کمردرد

کمردرد موضعی

کمر درد موضعی، دردی است که در اثر آسیب وارده به ناحیه کمر ایجاد شده و در همان منطقه احساس می گردد و معمولا” فرد قادر به درک محل دقیق آن است.

کمر درد راجعه

کمردرد راجعه عبارتست از دردی که از یک ناحیه به ناحیه دیگر سرایت می کند. همه کمر دردها لزوما” به دلیل ناهنجاری ستون فقرات نیستند، بلکه می توانند بدلیل ضایعات احشایی باشند که درد آن ها به ناحیه کمر ارجاع می شود. در نتیجه، بررسی و معاینه بالینی دقیق این مناطق توسط پزشک متخصص ضرورت دارد.

کمردرد انتشاری

غیر از درد انتشاری عصب سیاتیک که در بالا توضیح داده شده، ممکن است کمر درد، منشاء عصب سیاتیک نداشته باشد و از نقاط دیگر به مسیر این عصب انتشار یابد.

مهمترین منشاء کمر دردهای انتشاری عبارتند از : مفاصل بین مهره ای، رباط های مربوطه، رباط های خلفی که مهره های کمری را به یکدیگر متصل می کنند و بالاخره عضلات اطراف آن ها و عضلات ثبات دهنده لگن.

دیسک کمر و درد پا

دیسک کمر ساختار ژله‌ای‌شکلی است که در کمر همه افراد وجود دارد. عموم مردم دیسک کمر را بیماری دردناکی می‌دانند که مانع از فعالیت روزانه می‌شود. داروهای مسکن و کورتونی هم برای درمان دیسک کمر تجویز می‌شود ولی بیماران مبتلا به دیسک کمر  باید به طور مرتب کنترل شوند تا مطمئن شویم بیماری  دیسک کمر پیشرفت نمی‌کند.

اين بيماری كه عنوان اصلي آن فتق ديسك كمر است، عارضه شايعي است كه سبك زندگي در ايجاد و تشديد آن بسيار مؤثر است. فتق ديسك كمربيشتر در مردان و آن هم در سنين‌ 30تا 50سال اتفاق مي‌افتد.

در ستون فقرات ما بين مهره‌ها كه از جنس استخوان هستند، بالشتك‌ها يا صفحاتي از جنس غضروف قرار گرفته‌اند كه به آنها ديسك گفته مي‌شود.

در ناحيه كمر دارای 5مهره هستيم كه در پايين آنها هم استخوان مثلثي‌شكلي به نام استخوان خاجي قرار گرفته است. پس در ناحيه كمر 5ديسک بين مهره‌اي وجود دارد.

كار و وظيفه اصلي ديسک در ستون فقرات ما اين است كه به‌صورت يك ضربه‌گير عمل مي‌كند؛ يعني فشارهايي را كه به ستون فقرات اعمال مي‌شود، جذب مي‌كند و همچنين انجام حركت بين مهره‌ها را امكان‌پذير مي‌سازد.

وقتي ديسك به سمت عقب دچار بيرون‌زدگي مي‌شود، مي‌تواند روی نخاع يا اعصاب نخاعي فشار وارد كند و علایم ديسک کمر را ايجاد كند.

در اين عارضه گاهي يك درد موضعي در ناحيه كمر احساس مي‌شود ولي گاهي درد به پاها منتشر مي‌شود. بيمار ممكن است در پاهای خود ‌ احساس گزگز، سوزش يا بي‌حسي و ضعف عضلاني كند.

گاهي يك فشار زياد و ناگهاني مثل زمين‌خوردن يا بلندكردن يك جسم سنگين علت ديسک کمر مي‌شود، ولي گاهي اعمال فشارهای كم اما مكرر مي‌تواند منجر به فتق ديسك كمر شود.

هنگامي كه ما به سمت جلو خم مي‌شويم يا تنه را به يك سمت مي‌چرخانيم ديسك‌های كمر بيشتر به سمت عقب فشرده مي‌شوند.

پس وقتي فردی به‌طور مكرر به جلو خم مي‌شود يا بارها چرخش تنه را انجام مي‌دهد، احتمال فتق ديسك وی افزايش مي‌يابد.

پا درد دیسک کمر

گاهی اوقات به علت فشار ناگهانی که به ستون مهره وارد می شود دیسک  از جای خود جابجا شده و به ریشه های عصبی که از آن خارج می شوند فشار وارد می کند.

اگر فشاردر ناحیه کمر باشد درد در اندام تحتانی و  و دردپا حس می شود و دلیل آن نیز روی ریشه عصبی که به سمت پاها می آید فشار ایجاد می کند.

فشار دیسک کمر موجب تحریک عصب و احساس درد و سوزش در اندام می شود. احساس درد ممکن است همراه با احساس گزگز و بی حسی در پا  و درد پا و  ساق یا ران باشد.

لزومی ندارد که فتق دیسک کمر همیشه همراه با کمردرد باشد. ممکن است فرد دردی در کمر نداشته باشد ولی  درد پا و درد در  ناحیه ساق پا یا ساق پا و ران و جود داشته باشد.

در بیماری دیسک کمر گرچه درد پا و درد در ران و ساق پا  احساس می شود ولی منشا اولیه درد در ناحیه کمر است.

در بسیاری افراد به علت ضعف عضلات ناحیه کمر و شکم، دیسک کمر ضعیف شده و بدنبال آن جابجا می شود و با فشار به اعصاب موجب بروز این دردها می گردد.

مراحل درمان دیسک کمر

در کل دردهای ناحیه کمر و پا مانند دیسک کمر و سیاتیک یکی از مشکلات عمده افراد به ویژه در سنین بالاتر از 40 سالگی است که در بیشتر موارد سبب ناتوانی شغلی شده و ناراحتی روحی و جسمی را هم به دنبال دارد بنابراین باید تا حد امکان از ابتلا به آن ها جلوگیری کرد.

علایم دیسک کمر می تواند یک یا همه موارد زیر را شامل شود:

     کمر درد
     درد در ناحیه پا (سیاتیک)
     بی حسی یا احساس سوزش در پا
     احساس ضعف در پا
 از دست دادن قدرت کنترل ادرار یا مدفوع (در موارد نادر). این شرایط نشان دهنده ایجاد مشکلات جدی تر به نام سندرم دم اسب است. این شرایط به خاطر تحت فشار قرار گرفتن ریشه های عصب در ستون فقرات ایجاد می شود. در صورت مشاهده این مسئله لازم است بلافاصله از خدمات درمانی برای بیمار استفاده گردد.

درمان

در مرحله اول  دیسک کمر اگر بیمار به موقع مراجعه کند و هنوز بیماری خیلی پیشرفت نکرده باشد، در اکثر این بیماران با دادن داروهای شل‌کننده و ضدالتهاب، مراحل حاد  دیسک کمر برطرف می‌شود.

مرحله بعدی درمان دیسک کمر ، انجام فیزیوتراپی می‌باشد. متعاقب آن با تقویت عضلات اطراف ستون فقرات به وسیله ورزش یا تحریکات الکتریکی، بار و فشار وارده به ستون فقرات را کم می‌کنیم تا مشکل بیماری  دیسک کمر کاهش یابد.

ولی اگر بیماری دیسک کمر در مراحل پیشرفته باشد و فرد دچار پارگی  دیسک کمرو بیرون زدگی دیسک کمر و فشار روی ریشه عصبی شده باشد، در این مرحله نمی‌‌توان از روش‌های ذکر شده استفاده کرد.

به عبارتی هر کدام از روش‌های درمانی دیسک کمر، زمان و مورد خاصی باید داشته باشند تا نتیجه مطلوب گرفته شود.

به‌طور مثال زمانی که دیسک به ریشه عصبی فشار می‌آورد، ممکن است فیزیوتراپی و ورزش کردن باعث تشدید درد و حتی علایم عصبی و فلج‌های مختلفی شود، بنابراین در این مرحله حتما باید از عمل جراحی دیسک کمر استفاده کرد.

در تمام روش‌های درمانی  دیسک کمر، امکان عود مجدد وجود دارد، ولی معمولاً عودها در سطوح بالا‌تر و پایین‌تر دیسک درمان شده ی قبلی اتفاق می‌افتد. البته گاهی ممکن است در همان سطح قبلی هم اتفاق بیفتد.

اگر بیمار مراحل درمان دیسک کمر را به خوبی انجام دهد و ورزش‌هایی را که برایش تجویز شده ادامه دهد و وزن خود را نیز کاهش دهد، ممکن است تا آخر عمر هیچ مشکل برایش پیش نیاید، ولی اگر مراحل درمانی دیسک کمر را کامل انجام ندهد، امکان عود مجدد وجود دارد.

در روش‌های جراحی  دیسک کمر هم به همین ترتیب می‌باشد. وقتی بیمار  مبتلا به دیسک کمرعمل می‌شود، به او توصیه می‌شود که به تقویت عضلات بپردازد و در کنار تقویت عضلات فیزیوتراپی را هم ادامه بدهد.

حرکات اصلاحی دیسک کمر

وقتی دیسکی دچار بیرون ‌زدگی شود می ‌تواند به اعصاب اطراف خودش فشار وارد کند و باعث درد شدید شود.

سقوط، تصادفات، وارد شدن کشش مداوم به کمر، بلند کردن اجسام سنگین یا چرخش ناگهانی کمر همگی می‌ توانند باعث بیرون‌ زدگی دیسک کمر شوند.

البته گاهی اوقات بدون آن که هیچ آسیبی به ستون فقرات وارد شود، دیسک دچار بیرون ‌زدگی می‌ شود.

بیرون زدگی دیسک کمر باعث کمردرد، بی ‌حسی، درد و سوزن سوزن شدن پاها و اختلال در دفع ادرار و مدفوع می ‌شود.

حرکات ورزشی

قبل از انجام تمرینات ورزشی دیسک کمر حتما با پزشک متخصص  مشورت کنید

 دست های تان را روی یک میز بگذارید و بازوهای تان را بکشید، در این حالت کمرتان باید در راستای بازوانتان باشد؛ در همین حالت پاهایتان را تا حدی که می‌توانید جمع کنید.

سپس یک پا را در راستای بدن بکشید (بازوها، کمر و پای تان که بالا آمده، شبیه به تخته ای موازی سطح زمین هستند).

خودتان را به مدت 10 ثانیه بکشید، در این مدت باید به آهستگی از بینی نفس بکشید و بازدم تان را هم از بینی خارج کنید. همین تمرین را برای پای دیگر هم انجام دهید، هر بار سه مرتبه تمرین را تکرار کنید.

 در تمرینی دیگر بایستید، پاهای تان را اندکی خم و کمرتان را گرد کنید. سر تان به سمت جلو آزاد باشد، بازوهای تان خم اند و دست های تان روی زانوها قرار دارند.

به آرامی تنفس کنید و حالت خمیدگی کمر را نهایتاً تا 10 ثانیه حفظ کنید. تا جایی که می‌توانید این تمرین را تکرار کنید.

  روی کمر تان دراز بکشید، پاهای تان را جمع کنید و زانواها را به سمت سینه تان بکشید. دور زانوهای تان را با دست بگیرید و به آهستگی فشار بیاورید، در این حالت باید به آرامی هوا را از طریق دهان بگیرید و از همان طریق بازدم را بیرون بدهید.

 روی زانوهای تان بنشینید، باسن باید روی پاشنۀ پاها قرار بگیرد، کف دست ها روی زمین و بازوها تا بیشترین حد ممکن باید کشیده و از بدن تان دور شوند، به آرامی کمر تان را بکشید و 10 ثانیه در این وضعیت بمانید. در این حالت باید از بینی نفس بگیرید و از دهان خارج کنید.

بیرون زدگی دیسک کمر : علائم و درمان

دیسک همچون واشری بین مهره های ستون فقرات قرار گرفته و کاملا در آن محل محکم شده است .

بعضی از قسمت های داخلی دیسک که نرم هستند  در اثر پارگی قسمتی از حلقه دیسک به خارج می روند . این مواد نرم می توانند روی اعصابی که از طناب نخاع خارج می شوند فشار وارد کنند و ایجاد درد کنند

علائم و نشانه ها

بیماران مبتلا به بیرون زدگی دیسک کمر گاهی دچار درد ناگهانی در پشت حین فعالیت بدنی می شوند .

ولی معمولا بیماران بعد از یک فعالیت سنگین دچار درد و سفتی در ناحیه کمر بخصوص در صبح زود می شوند. درد گاهی در یک طرف یا در هر دو طرف کمرحس می شود.

درد ها می توانند انتشار به باسن و ساق پاها پیدا کنند. همچنین گزگز یا بی حسی و ضعف در پاها می تواند ایجاد شود. علایم می تواند با سرفه و عطسه کردن و حرکات چرخشی تشدید شود.

راه های درمان

 درمان بیرون زدگی دیسک کمر براساس شدت بیماری فرق می کند. در موارد شدید که بیرون زدگی دیسک کمر بزرگ است و سبب فلج اندام های تحتانی و یا بی اختیاری در دفع ادرار یا مدفوع می شود، جراحی  دیسک کمر باید به سرعت انجام شود.

در مواردی که با بیرون زدگی دیسک کمر فلج مختصری ایجاد شده است، اما بتدریج میزان فلج رو به افزایش است نیز باید فوری جراحی دیسک کمر صورت بگیرد. در سایر موارد معمولاً به بیمار مبتلا به بیرون زدگی دیسک کمر به مدت یک هفته تا ۱۰ روز استراحت نسبی توصیه می شود.

طی این مدت بیمار مبتلا به بیرون زدگی دیسک کمر باید از نشستن حتی الامکان پرهیز کند و از خم و راست شدن و برداشتن اشیای سنگین یا رانندگی نیز دوری نماید. معمولاً طی این مدت به بیمار داروهای مسکن تجویز می شود.

اغلب بیماران طی این مدت ۱۰ روزه، بهبود قابل توجهی پیدا می کنند. می توان بعد از ۱۰ تا ۱۴ روز از زمان شروع بیماری دیسک کمر، برای بیمار  مبتلا به دیسک کمرورزش های مخصوصی را تجویز نمود که آب درمانی دیسک کمر و راه رفتن در آب در قسمت کم عمق استخر موثر می باشد و نیز نرمش های کششی برای عضلات کمر و شکم نیز مفید است

می توان از فیزیوتراپی نیز در این مرحله  درمان بیرون زدگی دیسک کمر استفاده کرد .

اگر ۴ تا ۶ هفته از درمان بیرون زدگی دیسک کمر بگذرد و بیمار همچنان درد شدیدی بخصوص در پاها احساس کند یا فلج خفیف، اما پایداری در اندام تحتانی وجود داشته باشد به طوری که بیمار نتواند فعالیت های روزمره خود را بخوبی انجام دهد، انجام جراحی  دیسک کمرتوصیه می شود.

درصد زیادی از بیمارانی که مبتلا به بیرون زدگی دیسک کمر هستند  با درمان های گفته  شده و بدون جراحی دیسک کمر کاملاً بهبود می یابند. البته احتمال عود کردن بیماری در آن ها در آینده وجود دارد و باید مواردی نظیر پرهیز از برداشتن اشیای سنگین را همیشه رعایت کنند.