تیروئید و اختلالات آن
کم کاری تیروئید یا هیپوتیروئیدیسم هنگامی رخ میدهد که غده تیروئید نتواند مقدار کافی هورمونهای تیروئیدی برای تأمین نیازهای بدن بسازد.دلایل زیادی برای کم کاری تیروئید وجود دارد. تغییرات هورمونی به ویژه طی بارداری، کمبود ید در رژیم غذایی، فعالیت غیر طبیعی سیستم ایمنی، وراثت، استرس، آلایندههای شیمیایی و مسمومیت با فلزات سنگین و درمان بیش از حد پرکاری تیروئید، میتوانند منجر به بروز این اختلال شوند. شناسایی علت ابتلا در درمان تأثیر مهمی دارد.
مهمترین نقش هورمون تیروئیدی
از مهمترین نقشهای هورمونهای تیروئیدی در بدن تنظیم متابولیسم و سوختوساز است. این هورمونها تقریباً همه بافتهای بدن را تحت تأثیر قرار میدهند. در کمبود هورمونهای تیروئیدی سرعت بسیاری از عملکردهای بدن کاهش مییابد. در این شرایط ابتدا سرعت متابولیسم کاهش مییابد که علت اصلی افزایش وزن در افراد مبتلا است. سپس کاهش سطوح هورمونهای تیروئیدی میتواند تولید برخی مواد شیمیایی در سیستم عصبی و مغز را تحت تأثیر قرار دهد و موجب علائمی مانند خستگی، افسردگی، اضطراب، کاهش تمرکز، اختلال حافظه و اختلالات خواب شود. همچنین در این شرایط آنزیمهای گوارشی به خوبی عمل نمیکنند و در نتیجه موجب اختلال در هضم غذا، ناراحتی معده، سوزش سر دل یا یبوست میشوند.
هورمون انسولین که مسئول تنظیم سطح قند خون است، نیز میتواند تحت تأثیر قرار بگیرد. به همین دلیل بسیاری از افراد دچار کمکاری تیروئید نوساناتی را در قند خون تجربه میکنند. کمکاری تیروئید همچنین میتواند باعث کاهش عملکرد سیستم ایمنی، خشکی پوست، خشکی و نازک شدن موها، کاهش فشارخون و ضربان قلب، عدم تحمل سرما، افزایش کلسترول، احتباس مایعات در بدن، اختلالات قاعدگی و باروری و دردهای عضلانی – مفصلی شود. به دلیل گستردگی علائم و تأثیرات عملکرد تیروئید بر ارگانهای مختلف، کمکاری تیروئید میتواند سلامت جسمی و روانی افراد را تحت تأثیر قرار دهد و درمان آن اهمیت بسیاری دارد.
کمکاری تیروئید و افزایش وزن
همانطور که ذکر شد میزان متابولیسم پایه بدن در کم کاری تیروئید کاهش مییابد. به همین علت به موازات کاهش توانایی بدن برای تولید هورمونهای تیروئیدی احتمال افزایش وزن بیشتر میشود. از طرف دیگر تجمع مایعات در بدن در این افزایش وزن نقش دارد. افزایش وزن در کمکاری تیروئید معمولاً به آهستگی و به تدریج رخ میدهد و در خیلی از مواقع حتی احتمال ارتباط آن با وضعیت عملکرد تیروئید نیز داده نمیشود. تغییر ساختار واسطههای شیمیایی مغز، افسردگی، پرخوری، استرس و اختلال در تعادل هورمونی میتوانند در افزایش وزن موثر باشند.
البته باید در نظر داشت که افزایش وزن صرفنظر از کمکاری تیروئید با فاکتورهای دیگری مانند افزایش دریافت مواد غذایی، کاهش فعالیت بدنی و سبک زندگی نادرست افراد نیز ارتباط دارد. مقاومت متابولیک و مقاومت به انسولین از جمله مهمترین اختلالات مرتبط با کمکاری تیروئید هستند که منجر به افزایش وزن میشوند. اطلاع از میزان فشارخون، سطح کلسترول و قند خون و سطح هورمونهای تیروئیدی همه از جمله اطلاعاتی هستند که در کمک به کنترل وزن افراد بسیار موثر میباشند. باید توجه داشت برای جبران افزایش وزن ناشی از کمکاری تیروئید حذف وعدههای غذایی و محدودیت شدید انرژی نادرست است. شواهد موجود نشان دادهاند حذف وعدههای غذایی به علت محدودیت انرژی دریافتی، کربوهیدراتها و مواد مغذی میتوانند به میزان زیادی باعث کاهش عملکرد هورمونهای تیروئیدی شوند.
بهطور کلی انتظار میرود در افراد مبتلا به کمکاری تیروئید با شروع درمانهای مورد نیاز روند کاهش وزن آغاز شود، البته طبیعی است که در برخی از افراد سرعت کاهش وزن کمتر از حد انتظار باشد. در نظر گرفتن یک دوره زمانی طولانی برای کاهش وزن در چهارچوب یک اصلاح کلی در سبک زندگی فرد برای یک کاهش وزن موفق در کنار درمان دارویی برای افراد مبتلا مورد نیاز است. ورزش کردن و فعالیت فیزیکی نیز در زمان کم کاری تیروئید علاوه بر کاهش استرس منجر به بهبود متابولیسم بدن و تسهیل کاهش وزن میشود.
منبع: وبلاگ دکتر شجاعی

