درمان دیسک کمر - کمر درد

جراحی بسته کمر یا جراحی با حداقل تهاجم به آن عمل‌های جراحی گفته می‌شود که فقط با ایجاد چند بریدگی کوچک (با قطر کمتر از 5/2 سانتی‌متر) و یا سوراخ‌های ریزی در پوست کمر انجام می‌گیرد.

پزشک با استفاده از این روش جراحی که از طریق بریدگی‌های کوچک انجام می‌شود، می‌تواند بدون بر هم زدن وضعیت طبیعی بافت‌های اطراف، به صورت کاملاً ایمن بر روی ستون فقرات بیمار کار کند. در نتیجه احتمال بروز عوارض جانبی در بیمار کاهش پیدا می‌کند، بیمار سریع‌تر بهبود می‌یابد و می‌تواند زودتر به سراغ کار و فعالیت‌های عادی خود باز گردد. بسیاری از عمل‌های جراحی بسته کمر به صورت جراحی سرپایی انجام می‌شود. تحقیقات انجام شده در این مورد ثابت کرده است که جراحی‌های با حداقل تهاجم راهکاری بسیار ایمن، موفق و مقرون به صرفه برای درمان بیماری‌های ستون فقرات است.

جراحی‌های بسته کمر برای کمک به درمان کدام مشکلات ستون فقرات انجام می‌شود؟

دیسک کمر: بیمارانی که با مشکل فتق دیسک کمر مواجه شده‌اند، معمولاً از درد شدید کمر که به پشت ران پا یا به بازوهایشان نیز کشیده می‌شود، شکایت دارند. این درد به علت فشرده شدن اعصاب نخاعی ایجاد می‌شود. آسیب‌دیدگی یک عصب نخاعی می‌تواند باعث بروز درد کمر، بی‌حسی، ضعف یا فلج جزئی در ناحیه کمر و ران پا شود. افراد متقاضی برای جراحی‌های بسته کمر معمولاً از درد شدیدی رنج می‌برند که بعد از استفاده از روش‌های غیر جراحی به مدت حداقل 6 ماه همچنان بهبودی در وضعیت آن حاصل نشده است.

تنگی کانال نخاعی (استنوز): استنوز یا تنگی کانال نخاعی عارضه‌ای است که در نتیجه خرابی مهره‌ها و آرتروز ستون فقرات به وجود می‌آید. ضخیم شدن بافت استخوان و رباط‌های متعلق به مهره‌های کمر باعث تنگ شدن کانال نخاعی می‌شود و بر اعصاب واقع در درون این کانال فشار وارد می‌کند. آسیبی که به این ترتیب بر اعصاب نخاعی وارد می‌شود، می‌تواند درد شدید، بی‌حسی، ضعف، مشکل در دفع ادرار و مدفوع و حتی در موارد شدید، فلج ناقص بیمار را به دنبال داشته باشد. بیمارانی که از عارضه تنگی کانال نخاع رنج می‌برند معمولاً وقتی که می‌نشینند یا به طرف جلو خم می‌شوند، درد و ناراحتی کمتری را احساس می‌کنند.

فیوژن ستون فقرات: فیوژن ستون فقرات فرایندی است که طی آن تعدادی از مهره‌های کمر به علت رشد زیاد به همدیگر جوش خورده یا متصل می‌شوند. این جراحی برای بیمارانی که از ناتوانی ستون فقرات و یا انواع خاصی از بدشکلی ستون فقرات (از قبیل قوس کمر) و یا خرابی دردناک مهره‌ها رنج می‌برند، انجام می‌گیرد. در روش فیوژن قدامی یک قطعه استخوان در بین دو یا چند مهره کمر قرار داده می‌شود تا رشد بافت استخوانی در بین مهره‌ها را تحریک نماید. به مرور زمان این بافت استخوانی رشد بیشتری می‌کند و مهره‌ها به هم جوش می‌خورند و دیگر حرکت نخواهند داشت.

بدشکلی ستون فقرات: اصلاح حالت‌های مختلف بدشکلی یا ناهنجاری ستون فقرات از قبیل قوس کمر(انحنای غیر طبیعی ستون فقرات) قوز کمر (برآمدگی پشت کمر)، شکستگی مهره‌ها و تومورهای سرطانی در ناحیه کمر نیاز به انجام عمل‌های جراحی اصلی یا تهاجمی دارد که از طریق دو روش مختلف شامل جراحی از جلو و جراحی از عقب انجام می‌گیرد. اما امروزه پزشکان می‌توانند از تکنیک‌های جراحی بسته کمر نیز برای کار کردن همزمان بر روی قسمت‌های جلو و عقب ستون مهره‌ها استفاده کنند و به این ترتیب در بسیاری از موارد، دیگر نیازی به انجام دو جراحی جداگانه نخواهد بود. تحقیقات ثابت کرده است که روش‌های جراحی بسته در مقایسه با جراحی باز از ایمنی بیشتری برخوردار است، عوارض جانبی کمتری دارد، دوره بهبودی بعد از عمل بسیار کوتاه‌تر است و از نظر اقتصادی هم مقرون به صرفه بیشتری می‌باشد.

معاینه بیمار برای عمل جراحی بسته ستون فقرات

بیماری که قصد انجام جراحی بسته ستون فقرات را دارد باید ابتدا توسط یک متخصص ستون فقرات مورد معاینه و ارزیابی قرار بگیرد. فرایند معاینه بیمار شامل بررسی کامل سوابق پزشکی او و یک معاینه فیزیکی می‌باشد. در جلسه اول معمولاً از بیمار خواسته می‌شود که تمامی مدارک و اطلاعات مربوط به گذشته از جمله نتایج آزمایش‌ها، نامه‌هایی که از پزشکان قبلی دارد و نتایج آزمایش‌های عکسبرداری که قبلاً گرفته است را همراه خود بیاورد. همچنین ممکن است از این بیماران خواسته شود که یک فرم اطلاعات مربوط به ستون فقرات را تکمیل کنند. آزمایش‌های بیشتری که احتمالاً بر روی بیمار انجام می‌شود شامل موارد زیر است:

• عکس اشعه ایکس
• اسکن ام آر آی
• سی تی اسکن
• اسکن استخوان
• دیسکوگرافی

متخصص طب فیزیکی بعد از مشورت با خود بیمار، تمامی اطلاعات لازم را مرور می‌کند و روش‌های درمانی قابل استفاده از جمله عمل‌های جراحی بسته ستون فقرات را برای بیمار شرح می‌دهد.

انواع جراحی‌های بسته

تزریق اپیدورال استروئید

تزریق اپیدورال استروئید شامل تزریق یک داروی بی‌حسی موضعی و یک داروی استروئیدی به درون فضای اپیدورال می‌باشد. فضای اپیدورال در ناحیه ستون فقرات و دقیقاً در خارج غشایی که نخاع و ریشه اعصاب نخاعی را می‌پوشاند، قرار گرفته است. به غشایی که نخاع و اعصاب نخاعی را می‌پوشاند اصطلاحاً سخت شامه یا غشای دورال گفته می‌شود.

هدف از تزریق اپیدورال استروئید آن است که با کاهش التهاب و تورم اعصاب نخاعی در محل خروج آنها از ستون فقرات، درد شدیدی که بیمار احساس می‌کند، تسکین داده شود. تزریق اپیدورال تأثیری در اصلاح مشکلاتی که از قبل در بیمار وجود داشته است (مانند تنگی کانال نخاع ، فتق یا تورم دیسک ، آرتروز ستون فقرات)، نخواهد داشت اما شدت درد بیمار را کاهش می‌دهد.

تزریق بلوک فاست

مفاصل فاست، مفاصل کوچکی هستند که در بین مهره‌های ستون فقرات قرار گرفته‌اند و نقش تأمین پایداری و انعطاف‌پذیری ستون فقرات را بر عهده دارند. بیماری سندرم فاست هنگامی اتفاق می‌افتد که یک یا چند مفصل فاست دچار التهاب شوند یا آسیب ببینند. تزریق بلوک فاست روشی است که به عنوان یک ابزار تشخیصی و درمانی جهت شناسایی قطعی آن مفصل فاست که منبع درد کمر شما می‌باشد، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در روش تزریق بلوک فاست از ترکیبی از یک داروی بی‌حسی موضعی و یک داروی ضد التهاب کورتیکواستروئیدی استفاده می‌شود. این مخلوط هم درد و هم التهاب موجود در محل مفصل آسیب‌دیده را تسکین می‌دهد. از آنجایی که تزریق بلوک فاست با استفاده از بی‌حسی موضعی انجام می‌شود، این مزیت بزرگ را دارد که مفصل منبع درد را بلافاصله به طور قطعی مشخص می‌کند.

دیسککتومی با لیزر 

در جریان عمل دیسککتومی با لیزر، پزشک جراح از اشعه ایکس و فیبر نوری استفاده می‌کند و از این طریق تصاویری حاصل می‌شود که بر روی یک مانیتور که شبیه به صفحه تلویزیون است، به نمایش در می‌آید. به این ترتیب پزشک می‌تواند ببیند که چه عاملی باعث فشرده شدن عصب نخاعی می‌شود و سپس آن را با استفاده از لیزر بر می‌دارد. بنابراین نرخ موفقیت عمل جراحی به این روش بسیار بالاتر خواهد بود. برای انجام این عمل جراحی ابتدا یک داروی بیهوشی خفیف و یک بی‌حسی موضعی از طریق داخل وریدی (IV) به بیمار تزریق می‌شود و سپس پزشک یک بریدگی کوچک در ناحیه کمر ایجاد می‌کند و یک لوله کوچک گرد به نام Depuy را در داخل این بریدگی قرار می‌دهد. پزشک می‌تواند از طریق همین لوله، عمل دیسککتومی را با حداقل آسیب به عضلات و بافت‌های اطراف انجام دهد. در واقع در این روش عضلات کمر بدون آنکه پاره یا بریده شوند از مسیر لوله، کنار زده می‌شوند.

بلوک انتخابی ریشه عصب (SNRB)

بلوک انتخابی ریشه عصب روشی است که در آن با انتخاب یک عصب خاص مشخص می‌شود که آیا آن عصب عامل ایجاد درد بوده است یا خیر. ما برای تشخیص دقیق عصبی که منشأ ایجاد درد بوده است، تحت هدایت فلوئوروسکوپی، یک عصب خاص را معین کرده و مقدار بسیار کمی از یک ماده عامل کنتراست در اطراف آن قرار می‌دهیم تا بتوانیم به وضوح ببینیم که چه عاملی باعث فشرده شدن این ریشه عصبی شده است. سپس مقدار بسیار کمی از یک داروی بی‌حسی در آن عصب تزریق می‌کنیم. نکته مهم در اینجا آن است که مقدار داروی بی‌حسی باید بسیار کم باشد، زیرا ما نمی‌خواهیم که این دارو به اعصاب یا بافت‌های اطراف سرایت کند و نتایج ما را تحت تأثیر قرار بدهد. اگر با تزریق داروی بی‌حسی در این عصب خاص، درد بیمار ساکت شد آنگاه ما می‌توانیم با قطعیت بگوییم که این عصب عامل ایجاد درد بوده است.

تزریق ترانسفورمینال دیسک کمر 

تزریق ترانسفورمینال دیسک کمر یک روش جراحی بسته برای درمان درد پایین کمر است که به علت فتق دیسک‌های بین مهره‌ای ایجاد شده باشد. در این روش ابتدا بیمار به روی شکم یا به پهلو می‌خوابد و یک شکاف کوچک در پوست کمر در نزدیکی پهلوی او زده می‌شود. سپس یک سوزن از طریق این شکاف از پوست عبور داده و به دیسک وارد می‌شود. پس از آن یک سیم کوچک به وسیله این سوزن در داخل دیسک قرار داده می‌شود. در مرحله بعد چند لوله کوچک به جای سوزن گذاشته می‌شوند و عمل جراحی از طریق همین لوله‌ها و به وسیله ابزارهای مخصوصی انجام می‌گیرد. این عمل جراحی تحت هدایت اندوسکوپ که از طریق یک لوله به محل جراحی وارد شده است و نیز عکس‌های اشعه ایکس انجام می‌شود.

نوکلئوتومی زیر پوستی 

نوکلئوتومی زیر پوستی یکی دیگر از روش‌های جراحی بسته ستون فقرات است که طی آن، ماده داخلی یک دیسک بین مهره‌ای که فتق یا بیرون‌زدگی پیدا کرده است و بر روی نخاع یا یک ریشه عصبی فشار وارد می‌کند، برداشته می‌شود.

تورم یا فتق دیسک‌های بین مهره‌ای اصولاً به علت پیری و فرسودگی مهره‌ها اتفاق می‌افتد. اما برخی از آسیب‌دیدگی‌های دیگر نیز می‌تواند منجر به بروز این بیماری شود. هر چقدر سن شما بیشتر می‌شود، بافت نرم و اسفنجی دیسک‌هایی که در بین مهره‌های ستون فقرات شما قرار گرفته‌اند، بی‌آب‌تر و شکننده‌تر می‌شوند. کاهش آب موجود در بافت دیسک‌های بین مهره‌ای باعث می‌شود که لایه خارجی آنها که معمولاً حالت متخلخل و نرمی دارد، شروع به ضعیف شدن کند. به این لایه خارجی اصطلاحاً لایه آنولوس فیبروزوس گفته می‌شود. ماده ژله مانندی که در هسته مرکزی هر یک از دیسک‌های بین مهره‌ای وجود دارد نیز نوکلئوس پالپوزوس نامیده می‌شود. این ماده که هسته داخلی دیسک را تشکیل می‌دهد، می‌تواند بر روی دیواره خارجی دیسک که ضعیف شده است فشار وارد کند و یک ورم یا برآمدگی در این دیواره ایجاد نماید و یا حتی باعث پارگی (فتق) این دیواره شود. در نتیجه، ماده داخلی دیسک به خارج نشت می‌کند. در صورتی که اضمحلال جسم دیسک بین مهره‌ای باعث فشار بر نخاع یا ریشه‌های عصبی اطراف آن شود، بیمار با درد، گز گز، ضعف و بی‌حسی مواجه خواهد شد.

رادیوفرکوئنسی

نوروتومی رادیوفرکوئنسی (RF) یک نوع دیگر از عمل‌های مبتنی بر تزریق است که برای درمان درد مفاصل فاست یا درد مفاصل ساکروایلیاک انجام می‌شود. درد این مفاصل می‌تواند به علت آتروز یا تغییرات تخریبی در دیسک‌ها و یا یک مصدومیت شدید از ناحیه کمر ایجاد شده باشد.

در این روش یک ضایعه گرمایی بر روی برخی از اعصاب نخاعی ایجاد می‌شود تا در روند ارسال سیگنال‌های درد توسط این اعصاب به طرف مغز اختلال ایجاد شود و به این ترتیب درد کمر تسکین پیدا کند.

گاهی اوقات دو اصطلاح ابلیشن رادیوفرکوئنسی و نوروتومی رادیوفرکوئنسی به عنوان معادل یکدیگر استفاده می‌شوند. در واقع هر دو این اصطلاحات به روشی اشاره دارند که طی آن، عملکرد عصب عامل درد با استفاده از انرژی رادیوفرکوئنسی، مختل می‌گردد.

نوروتومی رادیوفرکوئنسی لومبار (یا ابلیشن رادیوفرکوئنسی) یک روش جراحی بسته ستون فقرات است که درد ناشی از مفاصل فاست یا ساکروایلیاک را از طریق اختلال در عملکرد عصبی که سیگنال‌های درد را منتقل می‌کند، برطرف می‌نماید.

اوزون درمانی

در روش اوزون درمانی یک سوزن نازک در داخل دیسک فرو برده می‌شود و ماده اوزون (که توسط یک دستگاه مخصوص مولد اوزون تولید شده است) به وسیله این سوزن در محل دیسک تزریق می‌شود.

اثربخشی اوزون به خاطر اتم‌های اکسیژن فعالی است که در نتیجه تجزیه مولکول اوزون از آن آزاد می‌شود. وقتی که اوزون در داخل دیسک بین مهره‌ای تزریق می‌شود، اتم‌های فعال اکسیژن که اصطلاحاً به آنها اکسیژن تک ظرفیتی (singlet) یا رادیکال آزاد اکسیژن گفته می‌شود، به پل‌های پروتئوگلیکان در ماده ژله مانند موجود در مرکز دیسک که نوکلئوس پالپوزوس نام دارد، متصل می‌شوند.

تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (پی آر پی) 

برای انجام این روش، پزشک یک نمونه خون از بیمار می‌گیرد و آن را در دستگاه سانتریفیوژ قرار می‌دهد تا پلاکت‌های موجود در آن را تغلیظ نماید. سلول‌های پلاکت خون از طریق ترشح موادی به نام فاکتورهای رشد که رشد سایر سلول‌ها را تحریک می‌کنند، موجب تسریع در روند بهبودی بسیاری از بافت‌های آسیب‌دیده در بدن از قبیل رباط‌ها، ماهیچه‌ها و استخوان‌ها می‌شوند.

در مرحله بعد پزشک یک دوز از PRP را به درون موضع محل آسیب‌دیدگی در بیمار که در اینجا ناحیه ستون فقرات می‌باشد، تزریق می‌کند.